Warunkowe umorzenie postępowania karnego przeciwko sprawcy wypadku drogowego a naprawienie szkody na rzecz pokrzywdzonego

Kierujący pojazdem, który na skutek nie zachowania zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym spowoduje wypadek drogowy, w którym inna osoba odniesie obrażenia ciała na okres powyżej 7 dni popełnia przestępstwo spowodowania wypadku drogowego z art.177 par. 1 k.k. zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

Postępowanie karne przeciwko kierowcy o przestępstwo spowodowania wypadku drogowego z art.177 par. 1 k.k. może się zakończyć (w razie uznania kierowcy za winnego spowodowania wypadku drogowego) zarówno:

  • wyrokiem skazującym

    jak i

  • wyrokiem warunkowo umarzającym postępowanie karne

To, co łączy wyrok skazujący i wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne to fakt uznania kierowcy za winnego spowodowania wypadku drogowego. Różnica pomiędzy wyrokiem skazującym a warunkowo umarzającym postępowanie karne polega na tym, że kierowca, wobec którego Sąd wydał wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne zachowuje status osoby nie karanej za przestępstwo.

Większość osób poszkodowanych w wyniku wypadków drogowych błędnie uważa, że jedynie wyrok skazujący sprawcę wypadku drogowego daje im podstawę do dochodzenia od zakładu ubezpieczeń ( z ubezpieczenia  OC samochodu kierowanego przez sprawcę wypadku) odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznali na skutek wypadku. Takie założenie jest błędne, gdyż jak to już wyżej wskazałem, wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne  przeciwko sprawcy wypadku drogowego stanowi potwierdzenie popełnienia przez kierowcę przestępstwa spowodowania wypadku drogowego z art.177 par. 1 k.k. W konsekwencji poszkodowany, który przedstawi zakładowi ubezpieczeń odpis prawomocnego wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne przeciwko sprawcy wypadku drogowego ma pełne prawo żądać niezwłocznej wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienia.  

Niewielu pokrzywdzonych w wyniku wypadków drogowych jest świadomych również tego, że w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego przeciwko sprawcy wypadku drogowego Sąd jest zobligowany, to znaczy musi nałożyć na sprawcę wypadku obowiązek naprawienia szkody poniesionej przez osobę pokrzywdzoną w całości lub części. Takie stanowisko wynika z treści art.67 § 3 k.k., zgodnie z którym „…umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę…”. 

Zobowiązanie przez Sąd sprawcy wypadku drogowego do naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu w całości lub w części w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie karne ma charakter obligatoryjny. Zapis ten należy rozumieć w ten sposób, że Sąd nakłada, to znaczy musi nałożyć na sprawcę wypadku drogowego obowiązek naprawienia szkody przynajmniej w części. Jeżeli dokładne określenie wysokości szkody poniesionej przez osobę pokrzywdzoną w wypadku drogowym  (zarówno majątkowej jak i niemajątkowej, tj. krzywdy) jest utrudnione, wówczas Sąd nakłada na sprawcę wypadku drogowego obowiązek zapłaty na rzecz pokrzywdzonego nawiązki w wysokości do 200.000 zł.

Co istotne, jezeli nałożony na sprawcę wypadku drogowego w wyroku warunkowo umarzającym postepowanie karne  obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienie lub nawiązka nie rekompensują całej szkody poniesionej przez pokrzywdzonego, wówczas pokrzywdzony może dochodzić pozostałej części odszkodowania i zadoiśćuczynienia za krzywde w odrebnym  postepowaniu cywilnym.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Opublikowano artykuły, Dochodzenie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienie od zakładu ubezpieczeń z oc sprawcy wypadku drogowego, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Postępowanie karne o spowodowanie wypadku drogowego, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Wniosek o nałożenie na sprawcę wypadku drogowego obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę

Pokrzywdzony, a więc osoba, która na skutek wypadku drogowego doznała obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia na okres powyżej 7 dni  może dochodzić naprawienia doznanej w wypadku szkody i zadośćuczynienia za krzywdę w postępowaniu karnym przeciwko kierowcy pojazdu, który spowodował wypadek.

Przedstawione wyżej stanowisko wynika z treści art.46 par.1, 2 i 3 k.k. oraz art.67 par. 3 k.k.  Zgodnie z tymi przepisami:

  • Sąd na wniosek pokrzywdzonego w wyroku skazującym lub warunkowo umarzającym postępowanie karne nakłada na sprawcę wypadku drogowego obowiązek naprawienia na rzecz pokrzywdzonego poniesionej przez niego szkody w całości lub części

  • jeżeli precyzyjne określenie wysokości szkody poniesionej przez osobę pokrzywdzoną w wypadku drogowym jest znacznie utrudnione, wówczas Sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego zamiast obowiązku naprawienia szkody nawiązkę w wysokości do 200.000 zł.

  • jeżeli orzeczony przez Sąd obowiązek naprawienia szkody lub nawiązka nie rekompensują pokrzywdzonemu całej poniesionej przez niego szkody, wówczas pokrzywdzony może domagać się pozostałego odszkodowania na drodze procesu cywilnego.

Jak widać w polskim procesie karnym pokrzywdzony może dochodzić od sprawcy przestępstwa spowodowania wypadku drogowego zarówno odszkodowania za szkodę majątkową, jak i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, bez konieczności wytaczania odrębnego powództwa o zapłatę w postępowaniu cywilnym, przy czym:

  • szkoda majątkowa  – obejmuje najczęściej  koszty leczenia i rehabilitacji, jakie pokrzywdzony poniósł na skutek obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia w wyniku wypadku drogowego

  • krzywda – rozumiana jest  jako szkoda niemajątkowa, czyli ujemne przeżycia psychiczne osoby pokrzywdzonej w wypadku drogowym (np. ból, cierpienie), konieczność korzystania z pomocy osób trzecich, czy też utrata przez pokrzywdzonego perspektyw na przyszłość.

Osoba pokrzywdzona w wyniku wypadku drogowego powinna złożyć wniosek o orzeczenie przez Sąd wobec oskarżonego środka karnego w postaci obowiązku zapłaty na rzecz pokrzywdzonego wskazanej kwoty pieniędzy tytułem naprawienia poniesionej szkody majątkowej i niemajątkowej. 

Polski kodeks postępowania karnego nie określa  terminu początkowego, a więc terminu, od którego  pokrzywdzony może złożyć wniosek o orzeczenie wobec oskarżonego obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej wypadkiem drogowym. W literaturze podkreśla się, że taki wniosek może zostać złożony przez pokrzywdzonego już na etapie postępowania przygotowawczego, a więc przed skierowaniem sprawy do Sądu, np. podczas jego przesłuchania na Policji w charakterze świadka.

Wniosek o orzeczenie od oskarżonego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną w wyniku wypadku drogowego krzywdę pokrzywdzony może złożyć aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (tak w art. 49a k.p.k.). 

Choć kodeks postępowania karnego nie wymaga od pokrzywdzonego szczegółowego uzasadnienia wniosku o nałożenie na oskarżonego obowiązku naprawienia szkody, to jednak w interesie samego pokrzywdzonego jest:

  • wskazanie kwoty, jakiej pokrzywdzony domaga się orzeczenia od sprawcy wypadku drogowego tytułem obowiązku naprawienia szkody z rozbiciem na kwotę potrzebną do naprawienia szkody majątkowej oraz kwotę, która ma zrekompensować jego krzywdę, a więc szkodę niemajątkową

  • przekonywujące uzasadnienie wysokości dochodzonej od oskarżonego kwoty tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia

  • załączenie do wniosku dowodów z dokumentów na potwierdzenie kosztów poniesionych w związku z leczeniem i rehabilitacją oraz zakresu krzywdy doznanej na skutek wypadku drogowego

Na zakończenie warto wskazać, że Sąd może nałożyć na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody poniesionej przez pokrzywdzonego jedynie w razie uznania oskarżonego za winnego spowodowania wypadku drogowego, a więc w razie wydania wyroku skazującego lub warunkowo umarzającego postępowanie karne. 

W przypadku umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia oskarżonego od zarzucanego mu przestępstwa spowodowania wypadku drogowego Sąd pozostawia wniosek pokrzywdzonego o nałożenie na oskarżonego obowiązku naprawienia szkody bez rozpoznania.

Autorzy: adwokat Mariusz Stelmaszczyk i apl. adw. Sylwia Winiarska

Opublikowano artykuły, Dochodzenie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienie od zakładu ubezpieczeń z oc sprawcy wypadku drogowego, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Postępowanie karne o spowodowanie wypadku drogowego, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Zalety i wady dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za wypadek drogowy w postępowaniu karnym i cywilnym

Każda osoba, która na skutek wypadku drogowego doznała obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia, może dochodzić zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia:

  1. w postępowaniu karnym o przestępstwo spowodowania wypadku drogowego z art.177 par. 1 lub 2 k.k. – od sprawcy wypadku drogowego, a więc od kierowcy oskarżonego o przestępstwo spowodowania wypadku drogowego

    lub

  2. w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie i zadośćuczynienie od sprawcy wypadku drogowego, właściciela samochodu, którym kierował sprawca wypadku lub zakładu ubezpieczeń, w którym właściciel samochodu miał w czasie wypadku wykupioną polisę OC

W tym artykule postaram się Wam przybliżyć jakie są wady i zalety dochodzenia naprawienia szkody poniesionej na skutek wypadku drogowego, a więc zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia  w postępowaniu cywilnym oraz karnym.

Zalety dochodzenia naprawienia szkody poniesionej w wypadku drogowym w postępowaniu karnym

  1. po zakończeniu procesu karnego poszkodowany może wytoczyć powództwo cywilne przeciwko sprawcy wypadku drogowego, właścicielowi samochodu, którym kierował sprawca wypadku lub zakładowi ubezpieczeń w którym właściciel samochodu wykupił polisę OC , gdy orzeczony w postępowaniu karnym obowiązek naprawienia szkody lub nawiązka  nie zrekompensowały jego szkody w całości,

  2. postępowanie karne nie jest uzależnione od dokonania przez poszkodowanego jakiejkolwiek opłaty,

  3. to na prokuratorze ciąży obowiązek przeprowadzenia dowodów zmierzających do ustalenia przebiegu wypadku drogowego oraz osoby winnej spowodowania wypadku drogowego

  4. postępowanie karne przeciwko sprawcy wypadku drogowego  trwa zazwyczaj krócej niż postępowanie cywilne.

Wady dochodzenia naprawienia szkody poniesionej w wypadku drogowym w postępowaniu karnym

  1. podstawowym celem postępowania karnego jest pociągniecie sprawcy wypadku drogowego do odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, a więc wymierzenie mu kary, a sprawą drugorzędną jest naprawienie poszkodowanemu szkody, jaka poniósł w wypadku drogowym,

  2. orzekane w postępowaniu karnym na rzecz poszkodowanego kwoty tytułem naprawienia szkody lub nawiązki zazwyczaj nie rekompensują poszkodowanemu całej szkody, jakiej doznał na skutek wypadku drogowego, stąd w większości przypadków poszkodowany musi dochodzić pozostałej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia w postępowaniu cywilnym

  3. w postępowaniu karnym pokrzywdzony  może żądać nałożenia obowiązku naprawienia szkody lub nawiązki tylko od sprawcy wypadku, a więc osoby oskarżonej o popełnienie przestępstwa spowodowania wypadku drogowego, nie może natomiast dochodzić zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia od właściciela samochodu lub zakładu ubezpieczeń, w którym właściciel pojazdu miał wykupioną polisę OC

  4. osoba pokrzywdzona w wypadku drogowym ma mniejszy wpływ na prowadzone postępowanie karne, jeśli po przekazaniu sprawy do Sądu nie wstąpiła w rolę oskarżyciela posiłkowego

  5. osoba pokrzywdzona na skutek wypadku drogowego nie może dochodzić w postępowaniu karnym  renty z tytułu wypadku drogowego,

Zalety dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu wypadku drogowego w postępowaniu cywilnym

  1. podstawowym celem postępowania cywilnego o odszkodowanie i zadośćuczynienie jest ustalenie, czy pozwany ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za wypadek drogowy oraz wyliczenie należnej poszkodowanemu kwoty pieniędzy z tytułu odszkodowania, zadośćuczynienia i renty,

  2. poszkodowany jest w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu wypadku drogowego powodem, a więc stroną postępowania i ma istotny wpływ na przeprowadzone postępowanie dowodowe,

  3. poszkodowany w wypadku drogowym może pozwać zarówno sprawcę wypadku drogowego, jak i właściciela pojazdu, którym kierował sprawca wypadku i zakład ubezpieczeń, w którym właściciel pojazdu miał wykupioną polisę OC, może pozwać jednego z nich, jak i wszystkich łącznie

  4. w postępowaniu cywilnym poszkodowany może żądany zapłaty przez pozwanego zarówno odszkodowania, a więc wyrównania szkody majątkowej, zadośćuczynienia, więc rekompensaty za ból i cierpienia, jak i renty,

  5. poniesione przez poszkodowanego  koszty procesu cywilnego zostaną zwrócone przez pozwanego, o ile zapadnie wyrok zgodny z żądaniem zawartym w pozwie o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia,

Wady dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za wypadek drogowy w postępowaniu cywilnym

  1. składając pozew o zapłatę odszkodowania, zadośćuczynienia i renty poszkodowany musi zapłacić wpis od pozwu w wysokości 5 % żądanej kwoty, jeśli nie uzyska zwolnienia z kosztów sądowych,

  2. w przypadku dopuszczenia przez Sąd dowodu z opinii biegłego powód musi wpłacić zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłego, jeśli nie uzyska zwolnienia z kosztów sądowych

  3. postępowanie cywilne z reguły trwa dłużej niż postępowanie karne, z uwagi na większe obciążenie pracą sędziów wydziałów cywilnych

  4. poszkodowany ponosi ryzyko finansowe przegrania procesu cywilnego, to znaczy w razie oddalenia jego powództwa o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia w całości lub przeważającej części, to poszkodowany zapłaci koszty procesu poniesione przez stronę pozwaną, podobnie ponosi koszty sądowe (wpis od pozwu, koszty opinii biegłych, koszty zwrotu dojazdu świadków na rozprawy).

Odpowiedź na pytanie, w którym postępowaniu poszkodowany powinien dochodzić naprawienia szkody poniesionej w wyniku wypadku drogowym: w postępowaniu karnym czy cywilnym zależy od okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności od stopnia skomplikowania sprawy, a więc stopnia ryzyka przegrania sprawy cywilnej, stopnia zamożności poszkodowanego i ciężaru poniesienia wpisu od pozwu i wielu innych czynników.

W większości przypadków spraw, w których reprezentuję osoby poszkodowane w wypadków drogowych równolegle:

dochodzę w imieniu poszkodowanych nałożenia na sprawcę wypadku drogowego w postępowaniu karnym obowiązku naprawienia szkody lub nawiązki,

a jednocześnie

żądam od zakładu ubezpieczeń wypłaty odszkodowania, zadośćuczynienia i przyznania renty, na początku w postępowaniu likwidacyjnym przed zakładem ubezpieczeń, a następnie postępowaniu o zapłatę odszkodowania, zadośćuczynienia i renty przed sądem cywilnym.

Autorzy: adwokat Mariusz Stelmaszczyk i apl. adw. Sylwia Winiarska

Opublikowano artykuły, Dochodzenie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienie od zakładu ubezpieczeń z oc sprawcy wypadku drogowego, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Postępowanie karne o spowodowanie wypadku drogowego | Skomentuj

Czego może żądać pokrzywdzony od sprawcy wypadku drogowego jeśli wstąpił w rolę oskarżyciela posiłkowego?

Jak zostało już wskazane w artykule: Dlaczego pokrzywdzony powinien wstąpić w rolę oskarżyciela posiłkowego w sprawie przeciwko sprawcy wypadku drogowego? uzyskanie w postępowaniu karnym statusu oskarżyciela posiłkowego niesie ze sobą szereg korzyści oraz uprawień, które umożliwiają pokrzywdzonemu branie czynnego udziału w toczącym się procesie.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie uprawnień oskarżyciela posiłkowego w zakresie dotyczącym bezpośrednio sytuacji prawno – procesowej sprawcy przestępstwa spowodowania wypadku drogowego.

Rozpocząć należy od tego, że pokrzywdzony, bez względu na to czy uzyska w toku postępowania sądowego status oskarżyciela posiłkowego, czy też nie (tzn. czy złoży oświadczenie o przystąpieniu do sprawy w takim charakterze,), może zrealizować swoje uprawnienie w przedmiocie żądania orzeczenia od oskarżonego stosownego środka kompensacyjnego, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k. tj. obowiązku naprawienie szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (ewentualnie nawiązki, gdyby orzeczenie w/w środków było w danej sprawie znacznie utrudnione).

Powyższe twierdzenie wynika z faktu, iż obowiązujące przepisy nie określają terminu początkowego do złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o naprawienie szkody bądź zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w związku z czym przyjmuje się, że może to nastąpić już na etapie postępowania przygotowawczego (a więc wówczas gdy pokrzywdzony korzysta ze wszystkich uprawnień jako strona postępowania).

Fakt uzyskania przez pokrzywdzonego statusu oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu karnym znacząco rozszerza zakres jego uprawień dotyczących ewentualnych żądań pod adresem sprawcy wypadku drogowego. Otóż będąc oskarżycielem posiłkowym (a zatem stroną postępowania sądowego) pokrzywdzony ma prawo żądania orzeczenia wobec sprawcy wypadku drogowego określonej kary oraz środków karnych – analogicznie jak ma to miejsce w przypadku oskarżyciela publicznego, tj. prokuratora.

Warto w tym miejscu mieć na uwadze, że przestępstwo spowodowania wypadku drogowego zostało stypizowane w art. 177 k.k. Zgodnie z powołanym przepisem sprawcy wypadku drogowego (w wyniku którego pokrzywdzony doznał lekkiego bądź średniego uszczerbku na zdrowiu) grozi odpowiedzialność karna w postaci kary pozbawienia wolności do lat 3.

W sytuacji zaś, gdy wskutek wypadku pokrzywdzony poniósł śmierć bądź ciężki uszczerbek na zdrowiu, sprawca wypadku drogowego naraża się na karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.k. Sąd może orzec wobec sprawcy przestępstwa wypadku drogowego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju ( na okres od 1 roku do 15 lat) .

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Czego pokrzywdzony może żądać od sprawcy wypadku drogowego w postępowaniu karnym?

Będąc osobą pokrzywdzoną na skutek wypadku drogowego, warto abyś wiedział czego masz prawo domagać się od sprawcy wypadku w toczącym się przeciwko niemu procesie karnym.

Trzeba mieć na uwadze, że prawo karne przewiduje określone środki o charakterze kompensacyjnym, które służyć mają zaspokojeniu roszczeń majątkowych pokrzywdzonego wynikających z popełnionego przestępstwa (bez konieczności wytaczania powództwa w tym zakresie w procesie cywilnym).

Do przedmiotowych środków zaliczyć należy:

  1. obowiązek naprawienia szkody w całości lub części;

  2. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę;

  3. nawiązkę.

    I. Obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Zgodnie z art. 46 § 1 k.k. :W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.

Ponadto, jak wynika z § 2 cytowanego przepisu, zamiast w/w środków kompensacyjnych Sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego (lub w razie jego śmierci na rzecz osoby mu najbliższej) nawiązkę w wysokości do 200 000 zł. Ma to miejsce w sytuacji, gdy Sąd stwierdzi, że orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia jest w danej sprawie znacznie utrudnione.

Majac na uwadze powyższe można zauważyć, iż orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę może nastąpić:

  • z urzędu – wówczas jest to fakultatywne, zatem Sąd może orzec taki środek kompensacyjny, lecz nie musi, lub

  • na wniosek pokrzywdzonego lub innej uprawnionej osoby (np. przedstawiciela ustawowego małoletniego pokrzywdzonego) – wówczas jest to obligatoryjne, a zatem jeśli zostanie złożony wiosek o orzeczenie środka kompensacyjnego Sąd musi go uwzględnić.

Na uwagę zasługuje fakt, iż obowiązujące przepisy nie określają terminu początkowego do złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o naprawienie szkody bądź zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W doktrynie prawa karnego wskazuje się, że wniosek taki może być złożony już na etapie postępowania przygotowawczego.

Termin końcowy do złożenia przedmiotowego wniosku, określa natomiast wprost art. 49 a k.p.k., zgodnie z którym ostatnim momentem do złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o nałożenie na sprawcę przestępstwa obowiązku naprawienia szkody bądź zadośćuczynienia za krzywdę jest zamknięcie przewodu sądowego na rozprawie głównej. Termin ten jest terminem prekluzyjnym, co oznacza, że jego przekroczenie spowoduje nieuwzględnienie wniosku pokrzywdzonego przez Sąd.

     II. Nawiązka

Przesłanki oraz zasady orzeczenia od oskarżonego nawiązki zostały określone w art. 47 k.k.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, orzeczenie tego rodzaju środka kompensacyjnego może mieć charakter:

  • fakultatywny ( orzeczenie zależy od decyzji Sądu) – na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;

  • obligatoryjny (Sąd musi go zastosować) – na rzecz pokrzywdzonego (w razie jego śmierci na rzecz osoby najbliższej pokrzywdzonemu) lub na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej

Przenosząc powyższe na grunt problematyki przestępstw spowodowania wypadku drogowego zauważyć należy, iż co do zasady orzeczenie nawiązki w takich sprawach będzie wchodzić w grę, gdy na skutek wypadku pokrzywdzony poniósł śmierć, ciężki uszczerbek na zdrowiu naruszenie czynności ciała lub rozstrój zdrowia. Nawiązka będzie miała wówczas charakter fakultatywny i orzekana będzie na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej.

Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, iż Sądy w tego typu sprach bardzo często decydują się na zastosowanie tego środka kompensacyjnego.

Jak wynika natomiast z art. 47 § 3 k.k. Sąd ma obowiązek orzeczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego przestępstwem spowodowania wypadku drogowego w sytuacji gdy sprawca wypadku był pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Jeśli natomiast wskutek wypadku pokrzywdzony poniósł śmierć, nawiązka orzekana jest na rzecz jego osoby najbliższej, której sytuacja życiowa w związku ze śmiercią pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu (np. na rzecz żony pokrzywdzonego, której dotychczasowym źródłem utrzymania były dochody uzyskiwane przez zmarłego pokrzywdzonego).

Podsumowując, zauważyć należy, iż osoba pokrzywdzona przestępstwem spowodowania wypadku drogowego, może domagać się skutecznie od sprawcy wypadku stosownej rekompensaty pieniężnej w postaci obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę bądź nawiązki.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Dlaczego pokrzywdzony powinien wstąpić w rolę oskarżyciela posiłkowego w sprawie przeciwko sprawcy wypadku drogowego?

Niniejszy artykuł ma na celu omówienie problematyki istotnej z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej w wypadku drogowym, a mianowicie zasadności wstąpienia przez nią w rolę oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu przeciwko sprawcy wypadku.

Zauważyć należy, iż w ramach postępowania karnego można wyróżnić zasadniczo dwa etapy:

  • postępowanie przygotowawcze (prowadzone zazwyczaj przez Policję pod nadzorem Prokuratora) ,

  • postępowanie sądowe ( prowadzone przez właściwy Sąd).

Pojęcie oskarżyciela posiłkowego związane jest z etapem postępowania sądowego, który rozpoczyna się po wpłynięciu aktu oskarżenia do Sądu.

Co istotne, osoba pokrzywdzona przestępstwem nie nabywa w postępowaniu sądowym statusu oskarżyciela posiłkowego automatycznie. Aby stać się stroną postępowania, pokrzywdzony musi złożyć oświadczenie o wstąpieniu do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

Instytucję wstąpienia do postępowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego reguluje art. 54 §1 k.p.k. w myśl którego: .jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego”.

Z powyższego wynika, iż pokrzywdzony może zgłosić swój udział w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, a więc do momentu odczytania aktu oskarżenia. Warto przy tym podkreślić, że art. 334 § 2 k.p.k. nakłada na prokuratora obowiązek pouczenia pokrzywdzonego w razie potrzeby (np. gdy działa on bez profesjonalnego pełnomocnika) o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego wraz z zawiadomieniem o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu.

Należy mieć na uwadze, że uzyskanie statusu oskarżyciela posiłkowego (a więc strony postępowania sądowego) w sprawie przeciwko sprawcy wypadku drogowego niesie za sobą szereg uprawnień, które co istotne nie wygasają nawet w przypadku odstąpienia oskarżyciela publicznego od oskarżenia.

Jako oskarżyciel posiłkowy masz m.in. prawo do :

  • ustanowienia i korzystania z pomocy pełnomocnika;

  • bycia informowanym o wszystkich terminach rozpraw i czynnościach podejmowanych w ramach postępowania sądowego;

  • zgłaszania wniosków dowodowych, np. o przesłuchanie świadków czy dołączenie do akt sprawy określonych dokumentów;

  • zadawania pytań oskarżonemu, świadkom, biegłym;

  • zapoznania się z aktami sprawy oraz wykonania ich fotokopii oraz kserokopii;

  • odwołania się od niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia Sądu I instancji poprzez wniesienie apelacji.

Nadto, co warte szczególnego podkreślenia, będąc osobą pokrzywdzoną w wypadku drogowym i działając w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy, masz prawo do złożenia – w oparciu o art. 46 § 1 k.k. – wniosku o nałożenie na oskarżonego środka karnego w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną szkodę.

Co istotne, zgodnie z art. 107 § 1 i 2 k.p.k., Sąd orzekając o obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, na Twoje żądanie nada orzeczeniu klauzulę wykonalności, co przyspieszy egzekucję zasądzonych na Twoją rzecz roszczeń majątkowych.

Podsumowując, należy stwierdzić jednoznacznie, iż będąc osobą pokrzywdzoną w wypadku drogowym, warto abyś przystąpił do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Nabywając status oskarżyciela posiłkowego zyskujesz bowiem szeroki wachlarz uprawnień procesowych, dzięki którym możesz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym. 

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Czy poszkodowany może żądać odszkodowania i zadośćuczynienia jednocześnie od sprawcy wypadku i zakładu ubezpieczeń?

Zauważyć należy, że każdy wypadek drogowy z natury rzeczy pociąga za sobą szereg szkód, nie tylko w sferze materialnej (uszkodzenie pojazdów), ale i niematerialnej (urazy ciała, ból, cierpienie). W związku z tym w tego typu sytuacjach, szczególnie istotną staje się kwestia związana z odszkodowaniem.

Problematyka związana z dochodzeniem odszkodowania czy zadośćuczynienia z tytyłu wypadku drogowego w praktyce może nastręczać szereg wątpliwości.

W szczególności, może pojawić się pytanie o to do kogo należy zwrócić się z roszczeniem o wypłatę stosownego odszkodowania oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Warto zatem zauważyć, że w praktyce poszkodowany może dochodzić odszkodowania :

  • albo bezpośrednio od sprawcy wypadku (nawet gdy ma on polisę OC);

  • albo od zakładu ubezpieczeń w którym sprawca ma wykupioną polisę OC;

Co więcej, dopuszczalna jest nawet sytuacja, aby poszkodowany dochodził swoich roszczeń odszkodowawczych związanych z wypadkiem jednocześnie od obu tych podmiotów, a więc od sprawcy wypadku oraz jego ubezpieczyciela.

Powyższe nie oznacza jednak, że poszkodowany może – dochodząc odszkodowania równocześnie od sprawcy oraz od zakładu ubezpieczeń – uzyskać „podwójne odszkodowanie”.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że jak wynika ze specyfiki umowy ubezpieczenia OC obowiązek pokrycia szkody spoczywa na ubezpieczycielu. Stąd też w sytuacji, gdy poszkodowany dochodzi odszkodowania i zadośćuczynienia jednocześnie od sprawcy wypadku oraz od jego ubezpieczyciela, a jako pierwszy odszkodowanie wypłaci mu sprawca, wówczas zakład ubezpieczeń zostaje zwolniony z obowiązku wypłaty kwoty odszkodowania do rąk poszkodowanego, a staje się zobowiązany względem sprawcy wypadku, któremu przysługuje regres do ubezpieczyciela o zwrot wypłaconej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia.

W sytuacji odwrotnej, tj. gdy odszkodowanie i zadośćuczynienie na rzecz poszkodowanego wypłaci jako pierwszy zakład ubezpieczeń, sprawca wypadku zostaje z tego obowiązku zwolniony, przy czym ubezpieczyciel (co do zasady) nie będzie już żądał zwrotu uiszczonej kwoty od sprawcy wypadku – jako że obowiązek pokrycia szkody finalnie zawsze spoczywa na ubezpieczycielu (wyjątek może dotyczyć sytuacji gdy w konkretnym wypadku nastąpią okoliczności wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela, np. fakt znajdowania się przez sprawcę wypadku w stanie nietrzeźwości).

Niezależnie od powyższego, warto mieć na uwadze, iż w praktyce samodzielne zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych przez sprawcę wypadku może okazać się dla niego nieopłacalne.

Wynika to z faktu, iż zakład ubezpieczeń, pomimo uznania roszczenia przez sprawcę wypadku i wypłaty przez niego odszkodowania, przeprowadza każdorazowo stosowne postępowanie celem ustalenia swojej odpowiedzialności oraz należnej wysokości świadczenia odszkodowawczego.

Oznacza to, że w sytuacji, gdyby przykładowo sprawca wypadku wypłacił poszkodowanemu kwotę 20 000 zł, zaś zakład ubezpieczeń oszacował by wartość szkody na 10 000 zł, wówczas sprawca szkody odzyska wyłącznie kwotę 10 000 zł ustaloną przez ubezpieczyciela.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Czy poszkodowany może żądać odszkodowania i zadośćuczynienia bezpośrednio od sprawcy wypadku?

Wypadki drogowe w polskich realiach drogowych można zaliczyć do zjawisk nagminnych. Z natury rzeczy wypadek drogowy pociąga za sobą szereg szkód, nie tylko w sferze materialnej (uszkodzenie pojazdów), ale i niematerialnej (urazy ciała, ból, cierpienie). W związku z tym w tego typu sytuacjach, kwestią szczególnie istotną – zwłaszcza z punktu widzenia poszkodowanego – jest roszczenie odszkodowawcze. Problematyka związana z dochodzeniem odszkodowania i zadośćuczynienia z tytuły wypadku drogowego w praktyce może nastręczać szereg pytań i wątpliwości.

W szczególności, może pojawić się pytanie o to, do kogo można skierować roszczenie o odszkodowanie oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Trzeba mieć przy tym na uwadze, iż każdy posiadacz pojazdu objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem komunikacyjnym OC (ubezpieczenie to obejmuje nie tylko szkodę na mieniu ale i szkodę na sobie). W związku z tym co do zasady zgłoszenie wynikłej w związku z wypadkiem drogowym szkody należy kierować bezpośrednio do ubezpieczyciela sprawcy wypadku, gdyż to na nim finalnie spoczywa obowiązek wypłaty odszkodowania.

Powyższe nie oznacza jednak, że dochodzenie odszkodowania bezpośrednio od sprawcy wypadku nie jest możliwe. Otóż w praktyce poszkodowany może skierować swoje roszczenie odszkodowawcze według swojego uznania albo bezpośrednio do sprawcy wypadku, albo do zakładu ubezpieczeń, z którym sprawca ma zawartą umowę OC.

Z uwagi jednak na fakt, iż co do zasady obowiązek pokrycia szkody spoczywa na ubezpieczycielu, sprawca, który „z własnej kieszeni” wypłacił poszkodowanemu odszkodowanie będzie miał regres wobec zakładu ubezpieczeń, o zwrot wypłaconej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia (wyjątek może dotyczyć sytuacji gdy w konkretnym wypadku nastąpią okoliczności wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela, np. fakt znajdowania się przez sprawcę wypadku w stanie nietrzeźwości).

Warto mieć jednak przy tym na uwadze, iż w praktyce samodzielne zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych przez sprawcę wypadku może okazać się dla niego nieopłacalne.

Wynika to z faktu, iż zakład ubezpieczeń, pomimo uznania roszczenia przez sprawcę wypadku i wypłaty przez niego odszkodowania, przeprowadza każdorazowo stosowne postępowanie celem ustalenia swojej odpowiedzialności oraz należnej wysokości świadczenia odszkodowawczego.

Oznacza to, że w sytuacji, gdyby przykładowo sprawca wypadku wypłacił poszkodowanemu kwotę 10 000 zł, zaś zakład ubezpieczeń oszacował by wartość szkody na 5 000 zł, wówczas sprawca szkody odzyska wyłącznie kwotę 5 000 zł ustaloną przez ubezpieczyciela.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, Prawa osób pokrzywdzonych w wypadku drogowym | Skomentuj

Czy właściciel samochodu ma prawo do odszkodowania za wypadek spowodowany przez kierowcę, któremu powierzył samochód?

Na wstępie należy zauważyć, że Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych bardzo szczegółowo reguluje dwa podstawowe rodzaje ubezpieczenia obowiązkowego OC, mianowicie jest to ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów oraz ubezpieczenie OC rolników. W niniejszym artykule zostanie bliżej przedstawiona problematyka uzyskania odszkodowania z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Jak wynika z art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych: „Z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia”.

Natomiast w ust. 2 powyżej wskazanego artykułu stanowi, że: „Za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego uważa się również szkodę powstałą podczas i w związku z:

  1. wsiadaniem do pojazdu mechanicznego lub wysiadaniem z niego;

  2. bezpośrednim załadowywaniem lub rozładowywaniem pojazdu mechanicznego;

  3. zatrzymaniem lub postojem pojazdu mechanicznego”.

Należy podkreślić, że szkoda musi pozostawać w jakimś związku z ruchem pojazdu. Jednakże należy zauważyć, że pojęcie ruchu pojazdu, które zostało użyte w art. 34 u.u.o., jest szersze od pojęcia użytego w art. 436 k.c.

Wobec powyższego za szkodę związaną z ruchem pojazdów rozumie się również szkodę powstałą podczas postoju pojazdu, a także w czasie jego garażowania. Co więcej, jak wskazuje art. 35 u.u.o. „Ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu”.

Wobec powyższego nie chodzi tutaj tylko i wyłącznie o odpowiedzialność posiadacza pojazdu, o którym mowa w art. 436 § 1 k.c.

Jak wskazuje art. 2 ust. 1 pkt 10 lit. a u.u.o. pojazdem mechanicznym jest również przyczepa, która na podstawie art. 436 § 1 k.c. nie mogłaby być uznana za mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody.

Ruch pojazdu ma stanowić zdarzenie, z którym ustawa łączy odpowiedzialność ubezpieczonego sprawcy szkody, powinien on jednak pozostawać w normalnym związku przyczynowym z powstałą szkodą. Ponadto uznaje się, że związek ten powinien mieć charakter adekwatnego związku przyczynowego, gdyż znaczne rozszerzenie prowadziło by do nieuzasadnionej odpowiedzialności ubezpieczyciela.

Ponadto jak zauważył Sąd Najwyższy w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2008 roku (sygn. akt III CZP 115/07) „Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność gwarancyjną wynikającą z umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody na osobie wyrządzone przez kierującego pojazdem, w tym także pasażerowi będącemu wraz z kierowcą współposiadaczem tego pojazdu”.

Podsumowując należy zauważyć, że w przypadku, w którym udostępnimy samochód innej osobie, a osoba ta będzie uczestniczyła w wypadku drogowym, będzie jego sprawcą, likwidacja powstałej szkody nastąpi z polisy OC samochodu sprawcy. Nieważne zatem będzie to, czy ubezpieczony prowadził samochód samodzielnie, czy też pożyczył go innej osobie. Zatem to właściciel pojazdu odpowiada za szkody nim wyrządzone. Jednakże w przypadku, gdy do stłuczki dojdzie z użyciem nieubezpieczonego samochodu, odpowiedzialność solidarną poniosą zarówno właściciel, jak i kierowca pojazdu.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Kto ponosi odpowiedzialność cywilną za spowodowanie wypadku drogowego przez osobę, której pożyczyliśmy samochód?

Do napisania niniejszego artykułu skłoniło mnie następujące pytanie czytelnika:

Dzień dobry, postaram się opisać w kilku zdaniach problem, który bezpośrednio mnie dotyczy- dwa tygodnie temu pożyczyłem bratu samochód, samochód jest zapisany na mnie, ubezpieczenie również. Brat spowodował wypadek i teraz nie wiem, czy to mi zostanie pobrana kwota z OC czy z jego, ponieważ to on był sprawcą. Z góry dziękuję za szybką odpowiedź.

Udzielając odpowiedzi na powyższe pytanie należy zauważyć, że art 34 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych jednoznacznie wskazuje, że: „Z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia”.

Należy wskazać, że przedmiotem ochrony ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest cywilna odpowiedzialność odszkodowawcza ubezpieczającego za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej.

Warto także zauważyć, że w powyżej opisanym przypadku poprzez udostępnienie pojazdu innej osobie- bratu, czytelnik jako właściciel pojazdu, który jest ubezpieczony odpowiada za szkody nim wyrządzone. Wobec tego nie ma znaczenia, kim był kierujący Pana pojazdem. Zatem w przypadku, w którym udostępnimy samochód innej osobie, a osoba ta będzie uczestniczyła w wypadku drogowym, będzie jego sprawcą, likwidacja powstałej szkody nastąpi z polisy OC samochodu sprawcy- którego to samochodu czytelnik jest właścicielem. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku, w którym samochód nie posiada w ogóle ubezpieczenia, wtedy odpowiedzialność solidarną poniosą zarówno właściciel pojazdu, jak i kierujący tym pojazdem.

Jak już podkreślono w poprzednich artykułach zamieszczonych na blogu, aby móc przypisać odpowiedzialność cywilną posiadaczowi pojazdu, musi istnieć adekwatny związek przyczynowy pomiędzy ruchem pojazdu, a powstałą szkodą. Nie jest jednak wymagana bezpośrednia styczność pojazdu z poszkodowanym, czy też z rzeczą, która na skutek zdarzenia została uszkodzona. Wystarczający będzie szeroko rozumiany wpływ ruchu pojazdu. Dla przykładu należy wskazać, że może to być manewr pojazdu zagrażający bezpieczeństwu na drodze w postaci wyprzedzania w miejscach do tego niedozwolonych, czy wyjechanie innemu kierującemu, a powodujący u poszkodowanego uzasadnioną obawę oraz działanie skutkujące szkodą, np. w postaci wypadnięcia z obranego toru jazdy.

Podsumowując należy jeszcze raz wskazać, że powstała szkoda musi pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem ją powodującym. Ponadto warto podkreślić, że za szkodę związaną z ruchem pojazdów rozumie się również szkodę powstałą podczas postoju pojazdu, a także w czasie jego garażowania. Co więcej, jak wskazuje art. 35 u.u.o. „Ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu”.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Przyczynienie się poszkodowanego do wypadku z uwagi na brak zapiętych pasów bezpieczeństwa

Na wstępie należy zauważyć, że instytucja przyczynienia się do powstania szkody została uregulowana w Kodeksie cywilnym w art. 362, który stanowi: „Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron”.

Powyżej wskazana instytucja odzwierciedla istotę sprawiedliwości społecznej. Jak wskazano odpowiedzialność ponoszona przez sprawcę szkody, w niektórych przypadkach może ulec stosownemu obniżeniu, stosownie do współodpowiedzialności za zaistniałe zdarzenie poszkodowanego.

Przyczynienie się do powstania szkody, występuje więc w sytuacji, gdy możliwe jest dojście do wniosku, że bez udziału poszkodowanego szkoda by nie powstała, bądź nie przybrałaby rozmiarów, które ostatecznie osiągnęła. Istnieją zatem dwie możliwości przyczynienia się poszkodowanego, a mianowicie:

  • przyczynienie się do powstania szkody;

  • przyczynienie się do zwiększenia rozmiaru szkody.

Wystarczającą przesłanką stosowania art. 362 k.c. dotyczącego przyczynienia się jest istnienie normalnego związku przyczynowego między zachowaniem się poszkodowanego a powstaniem szkody.

Natomiast nawiązując do problemu niezapiętych pasów bezpieczeństwa należy zauważyć, że Sądy jednomyślnie uznają, że jest to przyczynienie się poszkodowanego, a tym samym obowiązek odszkodowawczy ulega odpowiedniemu zmniejszeniu.

Obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa nakłada na kierującego oraz pasażerów ustawa Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 roku, a mianowicie art. 39 tejże ustawy, który stanowi: Kierujący pojazdem samochodowym oraz osoba przewożona takim pojazdem wyposażonym w pasy bezpieczeństwa są obowiązani korzystać z tych pasów podczas jazdy, z zastrzeżeniem ust. 3, 3b i 3c”.

Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 30 października 2012 roku (sygn. akt I ACa 239/12):

Niewątpliwie poszkodowanej można przypisać przyczynienie się do skutków zaistniałego zdarzenia. Postępując obiektywnie nieprawidłowo, tj. naruszając przepisy prawa o ruchu drogowym poprzez niezapięcie pasów bezpieczeństwa poszkodowana przyczyniała się do powstania szkody. Zlekceważyła nadto ciążący na niej obowiązek utrzymywania pasów bezpieczeństwa w stanie zgodnym z przeznaczeniem. W sprawie bowiem nie podlega kwestii, że środkowy pas był całkowicie niesprawny”.

Należy zauważyć, że w przypadku wypadku drogowego, w którym poszkodowany nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa, jego procent przyczynienia określa się nawet w wysokości 50%. Jednakże pozostaje pytanie, co w sytuacji, gdy samochód który uległ wypadkowi nie miał fabrycznie wbudowanych pasów bezpieczeństwa. Czy w takiej sytuacji można i należy mówić o przyczynieniu się?

Udzielając odpowiedzi na powyższe warto wskazać na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2012 roku (sygn. akt V ACa 845/12), w którym Sąd stwierdził:

„Przepisy nie zakazywały poruszenia się pod drogach publicznych samochodami, co do których nie istniał obowiązek instalowania pasów bezpieczeństwa. Nie sposób przyjąć, aby naganność zachowania rodziców polegała na podróżowaniu samochodem, który nie jest wyposażony w pasy bezpieczeństwa. Skoro bowiem samochód poruszał się w sposób legalny po drogach publicznych to oznacza, że spełniał wymagania techniczne warunkujące bezpieczne nim podróżowanie. To czy pasy bezpieczeństwa wpływają na zmniejszenie szkody zależy od okoliczności danego wypadku. Nie sposób więc przyjąć jednakowej miary stanowiącej o rozmiarze przyczynienia się do szkody z powodu nie zapiętych pasów bezpieczeństwa”.

Także Sąd Okręgowy z Łodzi w wyroku z dnia 6 listopada 2014 roku (sygn. akt II C 1582/12) zauważył, że: „Kolejny element zarzutu przyczynienia opiera się na błędnej interpretacji obowiązku wynikającego z art. 39 ust. 1 ustawy prawo o ruchu drogowym. Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa zarówno przez kierującego, jak i osobę przewożoną uzależniony jest bowiem od wyposażenia pojazdu w takie pasy. Z dokonanych ustaleń wynika, że samochód O. (…) jest fabrycznie wyposażony w pasy bezpieczeństwa na tylnej kanapie. Jednakże z osobowych i rzeczowych dowodów przeprowadzonych w tej sprawie wynika również, że ten konkretny pojazd nie posiadał takich środków bezpieczeństwa na tylnym siedzeniu. Tym samym nie można obarczać A. R. odpowiedzialnością za naruszenie wspomnianego obowiązku. Wskazany wcześniej art. 3 ust. 1 ustawy również nie daje podstawy do stwierdzenia, że poszkodowana naruszyła ogólne zasady ostrożności podejmując podróż samochodem, który nie posiadał pasów bezpieczeństwa. Pojazd był dopuszczony do ruchu, a więc pasażerka mogła działać w zaufaniu, że spełnia wszelkie wymogi bezpieczeństwa. W takiej sytuacji trudno jest twierdzić, że siadając na miejscu dla pasażera nie wyposażonym w pasy bezpieczeństwa naruszyła chociażby zasady ostrożności czy zdrowego rozsądku, jakich można wymagać od przeciętnego człowieka”.

Podsumowując warto zwrócić także uwagę na to, że ustalenie tego, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody nie obliguje Sądu do automatycznego zmniejszenia odszkodowania stosownie do stopnia przyczynienia się. Ustalenie to stwarza jedynie sytuację, w której Sąd powinien rozważyć, czy w konkretnych okolicznościach danej sprawy uzasadnione jest zmniejszenie odszkodowania. Jednakże należy podkreślić, że nie jest dopuszczalne całkowite zniesienie obowiązku odszkodowawczego z uwagi na brak zapiętych pasów.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | 1 komentarz

Czy zakład ubezpieczeń społecznych ma obowiązek pokrycia wydatków związanych z profesjonalną reprezentacją poszkodowanego w procesie?

Należy zauważyć, że problematyka związana bezpośrednio z przedstawionym zagadnieniem była wielokrotnym przedmiotem rozważań w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W związku z tym, odpowiedź na to pytanie nie zawsze była jednakowa.

Wyrok SN z dnia 11 czerwca 2001 r., sygn. akt: V CKN 266/00

Sprawa dotyczyła odszkodowania, którego dochodził obywatel niemiecki od ubezpieczyciela. Pan z Niemiec dochodził od ubezpieczającego sprawcę kolizji drogowej, w której ucierpiał, również kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Roszczenie to, zostało oddalone przez sądy obydwu instancji, negatywnie również ocenił to żądanie Sąd Najwyższy. Zdaniem SN, o tym, kiedy zachodzi wypadek ubezpieczeniowy wywołujący odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń oraz jakiego rodzaju i wysokości odszkodowanie przypada poszkodowanemu, rozstrzygają zasady prawa cywilnego. Jednak gdy zobowiązanie do wypłaty odszkodowania wynika z umowy odpowiedzialności cywilnej zawartej przez zakład ubezpieczeń ze sprawcą szkody, a odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń wobec poszkodowanego może być ograniczona.

Wyrok SN z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 908/00

W sprawie, nad którą pochylił się SN również dochodzącym roszczeń był obywatel niemiecki. Sąd Najwyższy w tej sprawie wyjaśnił, że by ustalić żądanie odszkodowania, najpierw należy określić normalny związek przyczynowy pomiędzy żądaniem a odpowiedzialnością ubezpieczyciela. Ustalenie to wpływa również pośrednio na wyznaczenie pieniężnych granic tej odpowiedzialności. Pierwotne znaczenie ma ustalenie istnienia normalnego związku przyczynowego, a ocena, czy określony skutek jest normalny, zawsze powinna być dokonywana na podstawie całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego, a w pewnych sytuacjach także zasad wiedzy naukowej.

Podobnie SN ocenił pojęcie szkody. SN przyjął, że ocena, czy szkoda nastąpiła, nie ma charakteru abstrakcyjnego, ale wymaga skonkretyzowania przez odniesienie do okoliczności sprawy. Podniósł również, że to kryterium nie zawsze jest możliwe do jednoznacznego określenia, zwłaszcza w odniesieniu do kosztów i wydatków już poniesionych przez poszkodowanego. Jeśli ich poniesienie było skutkiem działania samego poszkodowanego, to konieczna staje się ocena, czy był on zmuszony do ich poniesienia – tak jest z reguły w wypadku kosztów wynikłych z uszkodzenia ciała – czy też poniósł je dobrowolnie. Sąd Najwyższy przyjął, że wydatki na pełnomocnika oraz na ekspertyzę, której koszty także były przedmiotem sporu, zostały poniesione dobrowolnie, bez dostatecznych podstaw do uznania ich za normalne następstwa zdarzenia wywołującego szkodę (uszkodzenie samochodu), ponieważ poddanie samochodu oględzinom i wycenie powypadkowej, jak i przygotowanie czynności koniecznych do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania mogło, bez uszczerbku dla praw poszkodowanego, nastąpić w Polsce, bez wykładania znacznie wyższych kosztów tych czynności w miejscu zamieszkania powoda. Postępowanie powoda, powodujące poniesienie określonych wydatków, było wynikiem jego decyzji, która wywołała pewien uszczerbek w jego majątku, ale nie był to uszczerbek poniesiony wbrew jego woli i w konkretnych okolicznościach sprawy nie pozostawał w ramach normalnego związku przyczynowego z uszkodzeniem samochodu.

Jak należy zatem wnioskować, SN uznał wydatki poniesione na pełnomocnika procesowego za niepozostające w normalnym związku przyczynowym jedynie dlatego, iż powód skorzystał z pełnomocnika zagranicznego, osobiście zwiększając jednocześnie wydatki procesowe.

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11

W roku 2012 SN przedstawił swoje jednoznaczne stanowisko stwierdzając, iż: cyt: „Uzasadnione i konieczne koszty pomocy świadczonej przez osobę mającą niezbędne kwalifikacje zawodowe, poniesione przez poszkodowanego w postępowaniu przedsądowym prowadzonym przez ubezpieczyciela, mogą w okolicznościach konkretnej sprawy stanowić szkodę majątkową podlegającą naprawieniu w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych”. Sąd podniósł co można rozumieć pod twierdzeniem skorzystania z porady prawnej i jak powinno być ono rozumiane: sformułowanie roszczenia i określenia odpowiednich dowodów, zlecenie określenia zakresu i wyceny szkody rzeczoznawcy, pomoc w czynnościach faktycznych związanych ze zbieraniem i dostarczaniem dowodów oraz ewentualnymi innymi działaniami, które okażą się konieczne w postępowaniu.

Podsumowując należy stwierdzić, że problematyka związana bezpośrednio z przedstawionym zagadnieniem była wielokrotnym przedmiotem rozważań w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Obecnie SN stoi na stanowisku, że uzasadnione i konieczne koszty pomocy prawnej poniesione przez poszkodowanego mogą w pewnych okolicznościach faktycznych stanowić szkodę majątkową podlegającą naprawieniu w ramach obowiązkowego ubezpieczenia. Jednakże każdy przypadek Sąd ocenia indywidualnie oraz niezbędne jest każdorazowe rozważenie celowości poniesienia wydatków.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Czy w przypadku śmierci poszkodowanego osobom najbliższym przysługują jakiekolwiek świadczenia?

Na wstępie niniejszego artykułu warto zauważyć, że pomimo tego, że osoba bliska dla poszkodowanego nie została bezpośrednio poszkodowana, to mogą jej przysługiwać pewne świadczenia. W niniejszym artykule zostaną wskazane niektóre przepisy na podstawie których możliwe będzie dochodzenie tych roszczeń oraz przesłanki, które muszą zaistnieć by ich dochodzenie było możliwe.

Jednym z przepisów umożliwiających dochodzenie roszczeń przez osobę bliską jest art. 446 § 3 k.c. który stanowi: „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej”.

Warto zauważyć, że powyżej wskazany przepis zawiera pewne, bardzo istotne ograniczenia. Przede wszystkim warto podkreślić, że przesłanką, która musi zaistnieć, by móc dochodzić odszkodowania jest przynależność do najbliższych członków rodziny zmarłego, nie wystarczy być osobą bliską, tak jak to przewidziano w § 2 tegoż artykułu. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2014 roku (sygn. akt VI ACA 786/13) podkreślił, że: „Do grona tego zalicza się takie osoby, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego oraz istniał faktyczny stosunek bliskości ze zmarłym”. Do kręgu najbliższych członków rodziny bez wątpienia można zaliczyć rodziców oraz dzieci zmarłego, a także dalszych zstępnych i wstępnych, macochę/ojczyma, jak również dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej.

Ponadto przesłanką konieczną jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osób bliskich. Należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 września 2009 roku (sygn. akt V CSK 250/09) odniósł się do znaczenia pojęcia „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej”, stwierdzając: „Przepis art. 446 § 3 KC służy możliwości częściowego choćby zrekompensowania szczególnej postaci uszczerbku, którym jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej (a nie naprawieniu klasycznej szkody majątkowej), powstałego w następstwie tragicznego zdarzenia, którym jest śmierć najbliższego członka rodziny wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Dlatego sformułowanie w art. 446 § 3 KC o ”znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej” nadaje odszkodowaniu z tego przepisu charakter szczególny. Chodzi tu wprawdzie o szkodę o charakterze majątkowym, jednak najczęściej ściśle powiązaną i przeplatającą się z uszczerbkiem o charakterze niemajątkowym, a więc o szkodę często trudną do uchwycenia i ścisłego matematycznie zmierzenia, którą zazwyczaj wywołuje śmierć najbliższego członka rodziny. Taki szczególny charakter szkody rekompensowanej ”stosownym”, a nie ”należnym” odszkodowaniem oznacza w konsekwencji potrzebę daleko idącej indywidualizacji zakresu świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 KC i sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach”.

Przez sytuację życiową należy rozumieć wszelkie czynniki składające się na położenie życiowe jednostki. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lipca 1976 roku (sygn. akt IV CR 271/76): Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje np. w przypadku utraty małżonka bądź ojca przez małoletnie dzieci. Pogorszenie się sytuacji życiowej musi być obiektywnym i przyczynowo uzasadnionym wynikiem śmierci osoby najbliższej, a nie wynikać tylko z subiektywnych reakcji i ich życiowych konsekwencji. Dlatego też wykracza poza ramy art. 446 § 3 KC zmiana pracy (np. za granicą) na mniej korzystną (w kraju) pod wpływem śmierci kilkuletniego dziecka”.

Należy także zauważyć, iż w ramach powyżej wskazanego § 3 nie jest możliwe uzyskanie sumy pieniężnej za same cierpienia moralne, które są następstwem śmierci poszkodowanego. Zaspokojenie tego roszczenia będzie możliwe za pomocą instytucji zadośćuczynienia za doznaną krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego – poszkodowanego. Instytucja ta została uregulowana w art. 446 § 4 k.c., który stanowi: Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Warto także podkreślić, że zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny począwszy od 3 sierpnia 2008 roku. Jednakże osoby, które utraciły osobę najbliższą przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, także mogą domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, jednakże nie na podstawie art. 446 § 4 k.c., lecz na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c.

Odnosząc się do osób uprawnionych do wystąpienia o zadośćuczynienie z powodu śmierci osoby najbliższej, podkreślić należy, że najbliższym członkiem rodziny nie musi być krewny. W obowiązującym stanie prawnym nie odnajdziemy legalnej definicji pojęcia „rodzina”. W związku z tym decydujące dla rozstrzygnięcia tego, kto zalicza się do kręgu osób najbliższych jest odczuwane przez nich poczucie bliskości oraz wspólności. Warto także podkreślić, że o bliskości nie decydują tylko i wyłącznie względy pokrewieństwa lecz faktyczny układ stosunków, które łączyły osobę zmarłą z osobą żądającą zadośćuczynienia.

Podsumowując warto także zauważyć, że ustawodawca poprzez stwierdzenie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny, jednoznacznie wskazał, że zadośćuczynienie to będzie przysługiwało każdemu z osobna, w zindywidualizowanej wysokości. Dla przykładu należy wskazać, że po śmierci żony osobna kwota powinna być przyznana mężowi, a osobna każdemu z ich wspólnych dzieci. Warto także podkreślić, że wysokość zadośćuczynienia powinna odpowiadać doznanej krzywdzie, nie może stanowić wartości wyłącznie symbolicznej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Co należy zrobić gdy sprawcą wypadku drogowego był obcokrajowiec?

W niniejszym artykule zostanie wskazane jak należy postąpić w razie wypadku, w którym sprawcą zaistniałej szkody jest obcokrajowiec. Jest to niezwykle ważne aby wiedzieć, jak powinno zostać udokumentowane zdarzenie wywołujące szkodę, tym bardziej że wypadków, czy też kolizji drogowych spowodowanych przez cudzoziemców jest coraz więcej. Warto także podkreślić, że likwidacja szkody z udziałem obcokrajowca wygląda nieco odmiennie, niż likwidacja szkody z udziałem obywatela Polskiego. Dlatego też w poniższym artykule zostaną przedstawione krok po kroku etapy, które umożliwią skuteczne dochodzenie roszczeń.

Zdarzenie wywołujące szkodę z udziałem pojazdu zarejestrowanego na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG):

Należy zauważyć, że kierowcy, których pojazdy zostały zarejestrowane w państwach EOG, Szwajcarii, Andory, Chorwacji lub Serbii nie mają obowiązku posiadania przy sobie międzynarodowego dowodu ubezpieczenia OC- Zielonej Karty.

W związku z powyższym, w sytuacji gdy dojdzie do wypadku, należy spisać następujące informacje:

  • datę, miejsce, godzinę zdarzenia;

  • numer rejestracyjny;

  • markę pojazdu sprawcy szkody;

  • numer polisy ubezpieczeniowej sprawcy;

  • nazwę ubezpieczyciela.

Warto zauważyć, że w sytuacji, gdy nie było wskazań do interwencji policji należy spisać wraz ze sprawcą szkody stosowne oświadczenie o okolicznościach zdarzenia. Ponadto jeżeli poznamy już nazwę ubezpieczyciela możemy sprawdzić w wyszukiwarce korespondentów, czy wspomniane towarzystwo ma nominowanego korespondenta na terenie Polski. Należy zauważyć, że korespondentem do spraw roszczeń jest polski ubezpieczyciel, który reprezentuje konkretne, zagraniczne towarzystwo. Ustalić, kto w danym przypadku jest korespondentem można poprzez wyszukiwarkę zamieszczoną na stronie internetowej PBUK. Jeżeli odnajdziemy takiego korespondenta to powstałą szkodę należy zgłosić bezpośrednio do niego. Jednakże w przypadku jego nieodnalezienia możliwe będzie zgłoszenie szkody w jednym z następujących zakładów ubezpieczeń: PZU S.A. lub TUiR Warta S.A. Wskazane zakłady ubezpieczeń pełnią funkcję agenta Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (PBUK). Warto podkreślić, że w przypadku gdy nie wiemy w jakim towarzystwie ubezpieczony jest pojazd sprawcy szkody możliwe będzie zgłoszenie szkody do PZU S.A. lub TUiR Warta S.A., po wskazaniu następujących informacji: numer rejestracyjny pojazdu sprawcy szkody, państwo rejestracji pojazdu (istotne są tu tablice rejestracyjne, a nie obywatelstwo, czy narodowość kierowcy).

Zdarzenie wywołujące szkodę z udziałem pojazdu, którego kierowca posiadał Zieloną Kartę:

Kierowcy, których pojazdy zostały zarejestrowane w państwach poza EOG, Szwajcarią, Andorą, Chorwacją i Serbią mają obowiązek posiadać przy sobie międzynarodowy dowód ubezpieczenia OC w postaci Zielonej Karty, bądź ubezpieczenia granicznego. W sytuacji, gdy dojdzie do wypadku należy spisać następujące informacje:

  • datę, miejsce, godzinę zdarzenia;

  • numer rejestracyjny;

  • markę pojazdu sprawcy szkody;

  • numer Zielonej Karty;

  • nazwę ubezpieczyciela.

Dalsze kroki wyglądają identycznie, jak te wskazane powyżej. Jeżeli nie uda się uzyskać nazwy towarzystwa ubezpieczeniowego, które wystawiło Zieloną Kartę należy skontaktować się z PBUK.

Zdarzenie wywołujące szkodę z udziałem pojazdu, którego kierowca posiadał ubezpieczenie graniczne:

Aby móc zlikwidować powstałą szkodę należy się skontaktować z zakładem ubezpieczeń, który wystawił polisę ubezpieczenia granicznego. Należy spisać następujące informacje:

  • datę, miejsce, godzinę zdarzenia;

  • numer rejestracyjny;

  • kraj rejestracji pojazdu;

  • markę i model pojazdu;

  • numer ubezpieczenia granicznego wraz z terminem jego ważności;

  • nazwę zakładu ubezpieczeń, który wystawił dane ubezpieczenie graniczne.

Warto podkreślić, że w sytuacji gdy okaże się, że dane ubezpieczenie graniczne jest nieważne możliwe będzie zgłoszenie szkody do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego za pośrednictwem wybranego przez siebie zakładu ubezpieczeń, który prowadzi swą działalność w zakresie komunikacyjnego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów.

Podsumowując należy zauważyć, że w chwili, w której dokonuje się spisania istotnych dla poszkodowanego informacji, w celu późniejszego zgłoszenia swych roszczeń, zaleca się wykonanie dokumentacji fotograficznej ustawienia pojazdów bezpośrednio po powstałym zdarzeniu. Ponadto należy pamiętać, by nie podpisywać oświadczeń sporządzonych wyłącznie w języku obcym, gdy nie mamy w danym języku dostatecznego rozeznania. Takie zaniechanie pozwoli uniknąć złożenia oświadczenia, w którym osoba poszkodowana widnieje jako sprawca szkody. Warto także podkreślić, że jeżeli sprawca nie posiada ważnej polisy ubezpieczeniowej możliwe będzie kierowanie swych roszczeń do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Dochodzenie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienie od zakładu ubezpieczeń z oc sprawcy wypadku drogowego | Skomentuj

Właściwość Sądu w sprawie o odszkodowanie z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Zgodnie z art. 34a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz. U. Nr 124, poz. 1152), który został dodany ustawą z dnia 25 września 2015 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych: powództwo o odszkodowanie z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wytacza się wyłącznie przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby poszkodowanego zdarzeniem powodującym szkodę albo przed sąd właściwy dla miejsca zaistnienia tego zdarzenia. W braku wskazanych wyżej podstaw właściwości miejscowej powództwo można wytoczyć przed sąd właściwy według przepisów o właściwości ogólnej”.

Niniejsza norma prawna weszła w życie 24 stycznia 2016 roku.

Mając na uwadze, powyższe uregulowanie, należy podkreślić, iż powództwo o odszkodowanie z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych można wytoczyć przed sąd właściwy dla:

  • miejsca zamieszkania poszkodowanego;

  • siedziby poszkodowanego;

  • zaistnienia tego zdarzenia.

Przykładowo, w sytuacji, w której zdarzenie drogowe miało miejsce w miejscowości X, zaś poszkodowanym jest osoba zamieszkała w miejscowości Y, poszkodowany może wystąpić z powództwem o odszkodowanie z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przed sąd właściwy albo dla miejscowości X albo dla miejscowości Y.

Wyboru sądu właściwego dokonuje poszkodowany, który wytacza powództwo.

Możliwość wniesienia powództwa przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania poszkodowanego stanowi znaczne ułatwienie, gdyż na przykład w sytuacji, w której miejscem zdarzenia drogowego był Gdańsk, a poszkodowany ma miejsce zamieszkania w Krakowie, ma on wówczas możliwość wniesienia powództwa do sądu właściwego mieszczącego się w Krakowie.

Jednakże, jeżeli nie można będzie ustalić podstaw właściwości miejscowej według wskazanych powyżej zasad, powództwo można wytoczyć przed sąd według przepisów o właściwości ogólnej. Oznacza to, iż zgodnie z art. 27 oraz art. 30 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo przeciwko osobie fizycznej wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, zaś przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.

Konkludując, powództwo o odszkodowanie z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania poszkodowanego, siedziby poszkodowanego bądź zaistnienia przedmiotowego zdarzenia. Jeżeli w powyższy sposób, nie uda się ustalić sądu właściwego, wówczas należy zastosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego odnoszące się do właściwości ogólnej. Zgodnie z niniejszymi normami prawnymi, powództwo przeciwko osobie fizycznej wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, zaś przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Roszczenia z tytułu szkody osobowej względem nieustalonych sprawców przestępstwa komunikacyjnego

W sytuacji, w której organ prowadzący postępowanie karne nie jest w stanie ustalić tożsamości sprawcy przestępstwa komunikacyjnego ani nawet numeru rejestracyjnego pojazdu mechanicznego, który prowadził w/w sprawca, roszczenia poszkodowanego z tytułu wyrządzonej szkody osobowej zaspokaja Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003 Nr124, poz. 1152) jednym z zadań niniejszej instytucji jest zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na osobie, gdy niniejsza szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości.

Siedzibą Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jest wedle art. 96 ust. 3 w/w aktu normatywnego miasto stołeczne Warszawa. Dokładny adres przedmiotowej instytucji to: ul. Płocka 9/11, 01-231 Warszawa.

Osoba, która została bezpośrednio poszkodowana, może wystąpić do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o:

  • zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę – art. 445 Kodeksu cywilnego w związku z art. 444 Kodeksu cywilnego;

  • zwrot wszelkich kosztów związanych z wypadkiem komunikacyjnym, tj. koszty leczenia czy rehabilitacji – art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego;

  • rentę uzupełniającą – art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego;

  • jednorazowe odszkodowanie, czyli tzw. kapitalizację renty – art. 447 Kodeksu cywilnego;

  • rentę na zwiększone potrzeby – art. 447 Kodeksu cywilnego;

  • zwrot utraconych zarobków w przypadku krótszego okresu niesprawności po wypadku komunikacyjnym, który skutkuje niemożnością wykonywania pracy w niniejszym okresie – art. 361 Kodeksu cywilnego.

Najbliżsi członkowie rodziny poszkodowanego, który wskutek wypadku komunikacyjnego wywołanego z winy nieustalonego sprawcy przestępstwa, poniosła śmierć mają prawo do wystąpienia do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o:

  • stosowne odszkodowanie – art. 446 § 3 Kodeksu cywilnego;

  • zwrot kosztów związanych z leczeniem i pogrzebem zamarłego poszkodowanego poniesionych przez członków jego rodziny – art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego;

  • rentę alimentacyjną – art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego;

  • zadośćuczynienie pieniężne – art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego.

Szersze omówienie wskazanych powyżej roszczeń przysługujących samemu poszkodowanemu, jak również członkom rodziny poszkodowanego, który wskutek wypadku komunikacyjnego poniósł śmierć zostały szczegółowo omówione w artykułach poświęconych tematyce roszczeń z tytułu wypadków komunikacyjnych: Jakie świadczenia przysługują osobie poszkodowanej w wypadku drogowym? oraz Jakie świadczenia przysługują rodzinie zmarłego w wypadku drogowym?.

W celu zaspokojenia swoich roszczeń, poszkodowany powinien zgłosić się do wybranego przez siebie zakładu ubezpieczeń, zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych: uprawniony do odszkodowania zgłasza swoje roszczenia do Funduszu przez którykolwiek zakład ubezpieczeń wykonujący działalność ubezpieczeniową w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe (…)”. Niniejszy zakład ubezpieczeń nie może odmówić przyjęcia zgłoszenia szkody, zaś po otrzymaniu zgłoszenia roszczenia, przeprowadza on postępowanie w zakresie ustalenia zasadności i wysokości dochodzonych roszczeń i niezwłocznie przesyła zebraną dokumentację do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, powiadamiając o tym osobę zgłaszającą roszczenie – art. 108 ust. 2 w/w aktu normatywnego.

W tym miejscu, warto także zaakcentować, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zaspokaja także roszczenia z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody w mieniu i na osobie powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji, w której wedle art. 98 ust. 1 pkt 3a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych”.

Podsumowując, pragnę jednoznacznie wskazać, iż jeżeli organ prowadzący postępowanie karne nie jest w stanie ustalić tożsamości sprawcy przestępstwa komunikacyjnego ani nawet numeru rejestracyjnego pojazdu mechanicznego, który prowadził w/w sprawca, roszczenia poszkodowanego z tytułu wyrządzonej szkody osobowej zaspokaja Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Niniejsza instytucja jest również upoważniona do zaspokojenia roszczenia w sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę wyrządzoną nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Od kogo poszkodowany może dochodzić roszczeń związanych ze zdarzeniem komunikacyjnym?

Analizując kwestię dochodzenia roszczeń przez poszkodowanego wskutek wypadku komunikacyjnego pragnę nadmienić, iż zgodnie z art. 19 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz.U. Nr 124, poz. 1152) poszkodowany w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczeń od:

  • zakładu ubezpieczeń;

  • Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego;

  • Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Oczywiście system prawny nie stoi na przeszkodzie, aby poszkodowany wystąpił ze swoim roszczeniem bezpośrednio w stosunku do sprawcy przedmiotowego zdarzenia.

    1. Dochodzenie roszczeń od zakładu ubezpieczeń

Wedle art. 19 ust. 1 w/w ustawy z dnia 22 maja 2003 roku: poszkodowany w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. O zgłoszonym roszczeniu zakład ubezpieczeń powiadamia niezwłocznie ubezpieczonego”.

Niniejsza norma prawna stanowi podstawę do dochodzenia przez poszkodowanego roszczeń pieniężnych bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń, który ze względu na posiadane zaplecze zarówno osobowe (rzeczoznawcy, likwidatorzy szkód, itp.), jak i finansowe jest instytucją mającą na celu rzetelne oraz kompleksowe prowadzenie postępowań wynikających z umów ubezpieczeń obowiązkowych.

    1. Dochodzenie roszczeń od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego

Art. 19 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz.U. Nr 124, poz. 1152) wskazuje na możliwość dochodzenia roszczeń bezpośrednio od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego zgodnie z art. 98 ust. 1, 1a i 2 niniejszego aktu normatywnego. Oznacza to, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zaspokaja roszczenia z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

  1. na osobie, gdy szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości;

  1. w mieniu, w przypadku szkody, w której równocześnie u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej niż 14 dni, a szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości. Naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia powinny zostać stwierdzone orzeczeniem lekarza, posiadającego specjalizację w dziedzinie medycyny odpowiadającej rodzajowi i zakresowi powyższych naruszeń czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. W przypadku szkody w pojeździe mechanicznym świadczenie Funduszu podlega zmniejszeniu o kwotę stanowiącą równowartość 300 euro, ustalaną przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu ustalenia odszkodowania;

  1. na osobie, w mieniu, w mieniu i na osobie, gdy:

  • posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych,

  • posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, zarejestrowanego za granicą na terytorium państwa, którego biuro narodowe jest sygnatariuszem Porozumienia Wielostronnego, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, a pojazd mechaniczny był pozbawiony znaków rejestracyjnych, bądź znaki te nie były, w momencie zdarzenia, przydzielone temu pojazdowi przez właściwe władze,

  • rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia, a rolnik nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników.

Do zadań Funduszu należy także zaspokajanie roszczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, w przypadku wyrządzenia szkody w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, jeżeli zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 28 lit. c ustawy o działalności ubezpieczeniowej państwem członkowskim umiejscowienia ryzyka jest Rzeczpospolita Polska.

W przypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń lub umorzenia postępowania upadłościowego, jeżeli majątek dłużnika oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego albo w przypadku zarządzenia likwidacji przymusowej zakładu ubezpieczeń, jeżeli roszczenia osób uprawnionych nie mogą być pokryte z aktywów stanowiących pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, do zadań Funduszu należy również zaspokajanie roszczeń osób uprawnionych z:

1) umów ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 4 pkt 1-3 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku, w tym ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w granicach określonych w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz.U. Nr 124, poz. 1152);

2) umów ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 4 pkt 4 w/w aktu normatywnego, oraz umów ubezpieczenia na życie, w wysokości 50% wierzytelności, do kwoty nie większej niż równowartość w złotych 30 000 euro według średniego kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu ogłoszenia upadłości, oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzenia postępowania upadłościowego albo w dniu zarządzenia likwidacji przymusowej.

    1. Dochodzenie roszczeń od Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych na podstawie art. 123 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz.U. Nr 124, poz. 1152) odpowiada za szkody będące następstwem wypadków, które miały miejsce na terytorium:

  1. Rzeczypospolitej Polskiej i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego;

  2. Rzeczypospolitej Polskiej i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe podpisały z Biurem umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i zaspokajaniu roszczeń, pod warunkiem istnienia ważnej Zielonej Karty wystawionej przez zagraniczne biuro narodowe;

  3. państw, których biura narodowe podpisały z Biurem umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i likwidacji szkód, jeżeli poszkodowanym jest osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a sprawca posiadał Zieloną Kartę wystawioną przez członka Biura, którego upadłość ogłoszono lub który uległ likwidacji;

  4. państw, których biura narodowe są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego, jeżeli poszkodowanym jest osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a sprawca zawarł umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z członkiem Biura, którego upadłość ogłoszono lub który uległ likwidacji.

Reasumując, poszkodowany ma możliwość dochodzenia swoich roszczeń od zakładu ubezpieczeń, w określonych przypadkach od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego oraz od Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. System prawny naszego kraju nie stoi na przeszkodzie, aby poszkodowany wystąpił ze swym roszczeniem bezpośrednio do osoby samego sprawcy. Jednakże, jak już wcześniej zaakcentowano, ze względu na charakter działalności zakładu ubezpieczeń, w tym zaplecze osobowe, jak i finansowe korzystniej jest zwrócić się właśnie do niniejszej instytucji.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Dochodzenie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienie od zakładu ubezpieczeń z oc sprawcy wypadku drogowego | Skomentuj

Czy zakład ubezpieczeń może pomniejszyć odszkodowanie należne rodzinie poszkodowanego, który zginął w wypadku drogowym o kwotę zasiłku pogrzebowego wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych?

W tym artykule omówię zasady wypłacania przez zakłady ubezpieczeń rodzinie osoby zmarłej w wypadku drogowym zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu poszkodowanego.

Celem tego artykułu, jak i całego poradnika, jest poszerzenie wiedzy osób, które stanęły w obliczu tragicznej śmierci ich męża, żony, rodziców czy dzieci w wypadku komunikacyjnym. Członkowie rodziny osoby zmarłej na skutek wypadku muszą  uporać się z nagłą utratą osoby najbliższej. Cierpienia, jakie przeżywają sprawiają, że choćby z tego powodu znajdują się w gorszej pozycji w stosunku do zakładu ubezpieczeń zobowiązanego w ramach ubezpieczenia OC sprawcy wypadku do wypłacenia należnego im odszkodowania i zadośćuczynienia. To z kolei stwarza po stronie zakładów ubezpieczeń pokusę wykorzystania swojej przewagi, by wypłacić rodzinie osoby zmarłej w wypadku mniejsze od należnego odszkodowanie. Mam nadzieję, że osoby poszkodowane, po zapoznaniu się z napisanym przeze mnie poradnikiem, będą w stanie  wyegzekwować od zakładów ubezpieczeń każdą złotówkę odszkodowania i zadośćuczynienia, jaka się im należy.

Po tym przydługim wstępie przejdźmy do omówienia spoczywającego na zakładach ubezpieczeń obowiązku pokrycia rodzinie poszkodowanego zwrotu kosztów jego leczenia i pogrzebu. Zgodnie z art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego: jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł”. Niniejsza norma prawna oznacza, że obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu obejmuje m.in. zwrot kosztów bezpośrednio związanych z pogrzebem, takich jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu, jak również zwrot wydatków odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych wydatków zalicza się koszt postawienia nagrobka, wydatki na wieńce i kwiaty oraz koszty zakupu odzieży żałobnej. Jednakże analizując art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego powstaje wątpliwość odnośnie możności bądź niemożności pomniejszenia zwrotu kosztów pogrzebu o kwotę zasiłku pogrzebowego wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Powyższą wątpliwość rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej posiadającej walor zasady prawnej z dnia 15 maja 2009 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 140/08, wedle której: „zasiłek pogrzebowy przewidziany w art. 77 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 446 § 1 KC”. Niniejsza uchwała oznacza, iż absolutnie nie można pomniejszyć zwracanych kosztów pogrzebu o zasiłek pogrzebowy wypłacony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 maja 2009 roku nie przedstawia poglądu odbiegającego od wcześniejszej linii orzeczniczej. W tym miejscu pragnę nadmienić, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z dnia 27 marca 1981 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 6/81: „zasiłek pogrzebowy przewidziany w art. 35 pkt. 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. 1974 Nr 47 poz. 280) wypłacony osobom określonym w art. 37 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy, w szczególności dzieciom, w związku ze śmiercią pracownika w wyniku wypadku komunikacyjnego, nie podlega zaliczeniu na poczet należnego od PZU odszkodowania z tytułu zwrotu poniesionych kosztów pogrzebu”. Ponadto, nie sposób nie wskazać, iż analogiczny pogląd potwierdzający ukształtowany kierunek interpretacji niniejszego zagadnienia, prezentuje wyrok Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 29 kwietnia 1981 roku, zgodnie z którym: „pogląd prawny, że zasiłek pogrzebowy przewidziany w art. 35 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 47 poz. 280), wypłacony osobom określonym w art. 37 ust. 1 wymienionej ustawy, w szczególności dzieciom, w związku ze śmiercią pracownika w wyniku wypadku komunikacyjnego, nie podlega zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania z tytułu zwrotu poniesionych kosztów pogrzebu. Stanowisko takie odnieść należy również do sytuacji, gdy koszty pogrzebu poniosła żona zmarłego”.

Mając na uwadze, powyższej wskazane orzeczenia Sądu Najwyższego, jak również nie zapominając o celach, których osiągnięcie należy do zadań przedmiotowych świadczeń należy podkreślić, iż obecny system prawa polskiego nie pozwala na możliwość wzajemnego zaliczania świadczeń, które są wypłacane na podstawie różnych tytułów prawnych:

  • zasiłek pogrzebowy jako świadczenie z tytułu zabezpieczenia społecznego przysługuje na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 Nr 162, poz. 1118 ) osobie, która pokryła koszty pogrzebu;

  • zwrot kosztów pogrzebu jako należne odszkodowanie określone w art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego, przysługujące podmiotowi, który poniósł w/w koszty względem zobowiązanego do naprawienia szkody.

Na różny charakter powyższych świadczeń zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Warszawie – I Wydział Cywilny w wyroku z dnia 10 września 2015 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 2065/14, na podstawie którego: zasiłek pogrzebowy, jako świadczenie o charakterze ubezpieczeniowym, nie podlega zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania z art. 446 § 1 KC. Nie może więc ograniczać kwotowo zakresu odpowiedzialności nie tylko sprawcy wypadku, ale również ubezpieczyciela”.

Konkludując, pragnę jeszcze raz jednoznacznie podkreślić, iż polski system prawa nie przewiduje możliwości pomniejszenia zwrotu kosztów pogrzebu o kwotę zasiłku pogrzebowego wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Na czym polega instytucja zadośćuczynienia przysługującego po śmierci osoby najbliższej?

W poprzednim artykule została dokonana analiza problemu ubiegania się o zwrot poniesionych wydatków w związku wystąpieniem szkody na osobie poszkodowanego. Zainteresowanych tematem zachęcam do zapoznania się z treścią artykułu pt: Kto jest uprawniony do występowania z roszczeniem o wypłatę odszkodowania w przypadku wystąpienia szkody na osobie?

Osobnym, wartym omówienia problemem jest możliwość wypłaty zadośćuczynienia osobom najbliższym pokrzywdzonego, który zmarł na wskutek wypadku. Przy tragicznych w skutkach wypadkach, patrząc na jego wymiar ekonomiczny, należy je kwalifikować jako jedno z podstawowych świadczeń, którego celem jest kompensata powstałej krzywdy tzn. szkody o charakterze niemajątkowym po stronie członka najbliższej rodziny.

Zadośćuczynienie pieniężne na rzecz najbliższych członków rodziny przewiduje art. 446 § 4 k.c. w brzmieniu:

§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Obok instytucji zadośćuczynienia, art. 446 w przewiduje:

  1. możliwość zwrotu kosztów poniesionych w związku z leczeniem i pogrzebem, w przypadku gdy doszło do śmierci osoby poszkodowanej: „§1. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł”;

  2. wypłatę renty alimentacyjnej: „§ 2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego”;

  3. wypłatę odszkodowania w związku z pogorszeniem się sytuacji życiowej wskutek śmierci poszkodowanego: ”§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej”.

Czym jest zadośćuczynienie przysługujące osobom najbliższym w przypadku śmierci poszkodowanego?

Charakteryzując instytucję zadośćuczynienia przewidzianego w art. 446 § 4 k.c., można stwierdzić, iż jest to świadczenie:

  1. jednorazowe – przy jego określaniu należy uwzględnić wszystkie elementy krzywdy łącznie z tymi, które mogą ujawnić się w przyszłości. W przypadkach, gdy krzywdy nie można ustalić w pełnym zakresie, jest możliwym przyznanie dodatkowej sumy tytułem zadośćuczynienia z uwagi na ujawnienie się nowej i jednocześnie odrębnej krzywdy np. wystąpienie schorzeń depresyjnych będących następstwem bólu i osamotnienia po stracie bliskiej osoby.

  2. niepodzielne – zadośćuczynienie nie może ulegać podziałom i nie może być wypłacane w formie świadczeń rentowych, czy też okresowych,

  3. pieniężne – wyrażone i realizowane w środkach finansowych;

  4. rekompensacyjne – mające stanowić sposób złagodzenia ogółu cierpień po utracie osoby najbliższej, gdyż jego celem jest wyrównanie uszczerbków o charakterze niematerialnym związanych z doznaną krzywdą, która może przejawić się szeregiem negatywnych zjawisk w psychice i dalszej emocjonalnej egzystencji uprawnionego;

  5. osobiste – przynależne wyłącznie uprawnionemu najbliższemu członkowi rodziny zmarłego poszkodowanego. Roszczenie o zadośćuczynienie jest ściśle związane z osobą uprawnionego i wraz z jej śmiercią wygasa, nie wchodząc do spadku po niej;

  6. fakultatywne – uznaniowe, bowiem sądowi orzekającemu pozostawia się swobodę w przyznaniu i określeniu jego wysokości. Fakultatywność powoduje, że skład orzekający analizując każdorazowo ogół okoliczności w sprawie może uwzględnić, bądź oddalić roszczenie. Przy uwzględnieniu roszczenia wysokość zadośćuczynienia zależeć będzie od całokształtu negatywnych skutków w sferze niematerialnej krzywdy – głównie jej rozmiaru i intensywności.

Wysokość kwoty zadośćuczynienia

Jak wskazuje Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r., w sprawie o sygn. akt I ACa 84/2012: „Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna być – przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Sąd Najwyższy podniósł ponadto, w wyroku z dnia 21września 2005 r., w sprawie o sygnaturze akt V CK150/2005, że: „Zdrowie jest dobrem szczególnie cennym; przyjmowanie stosunkowo umiarkowanych kwot zadośćuczynienia w przypadkach ciężkich uszkodzeń ciała prowadzi do deprecjacji tego dobra.

Podsumowując należy stwierdzić, że prawo cywilne przewiduje również, obok na przykład zwrotu poniesionych kosztów związanych z pogrzebem, również wypłatę zadośćuczynienia. Roszczenie to przysługuje jednak jedynie najbliższym członkom rodziny. Należy więc sądzić, że obejmuje małżonka i dzieci zmarłego, innych krewnych, powinowatych, ale także osoby niepowiązane formalnymi stosunkami (np. konkubent, jego dziecko), jeżeli zmarły utrzymywał z nimi stosunki rodzinne, pozostając faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową. Jest to jednorazowe (z możliwością ewentualnej dopłaty w przypadku wystąpienia nowych szkód w przyszłości), niepodzielne, osobiste oraz pieniężne świadczenie rekompensacyjne, mające na celu zminimalizowanie negatywne skutki, powstałe na skutek śmierci osoby najbliższej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj

Kto może ubiegać się o zadośćuczynienie po śmierci osoby najbliższej?

Omawiając problem zadośćuczynienia należy zaznaczyć, iż jest to instytucja stosunkowo młoda, która niedawno została wprowadzona do polskiego systemu prawnego. Rozszerzenie katalogu świadczeń należnych z tytułu szkód osobowych o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę służące najbliższym członkom rodziny zmarłego tzw. pośrednio poszkodowanym został bowiem prowadzony dopiero w 2008 roku. Precyzując, zadośćuczynienie z art. 446 § 4 k.c. zostało wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 13 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw.

Zadośćuczynienia wypłacane w związku z wypadkami, do których doszło po dniu 3 sierpnia 2008 r.

Wskazanie daty wprowadzenia możliwości ubiegania się o wypłatę zadośćuczynienia jest o tyle istotne, iż w przypadku śmierci poszkodowanego przed tą datą, niemożliwym jest ubieganie się przez osoby najbliższe na podstawie tego przepisu o zadośćuczynienie pieniężne. Jednoznacznie zostało to stwierdzone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 października 2010 r., w sprawie o sygnaturze akt III CZP 76/10: „Najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.” Oznacza to, że osoby, które utraciły osobę najbliższą przed 3 sierpnia 2008 r. (data wejścia w życie ustawy) również mogą domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, z tym że nie na podstawie nowej instytucji z art. 446 § 4 k.c. a na innej podstawie tj. art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c.

Dzięki wprowadzeniu instytucji zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c. dla najbliższych członków rodziny w polskim prawie odszkodowawczym została obecnie w pełni otwarta droga do zaspokajania przez najbliższych doznanej przez nich krzywdy. Celem wprowadzonej instytucji jest zminimalizowanie negatywnych przeżyć wewnętrznych, jego przeżyć psychicznych.

Komu przysługuje roszczenie z art. 446 § 1 k.c.?

Co prawda, przewidziane komentowanym przepisem odszkodowanie służy tylko najbliższym członkom rodziny zmarłego, ale grono to pojmowane jest stosunkowo szeroko. Do osób najbliższych zalicza się bowiem takie osoby, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego oraz istniał faktyczny stosunek bliskości ze zmarłym. Do kręgu najbliższych członków rodziny zaliczyć niewątpliwie należy:

  1. rodziców

  2. dzieci zmarłego,

  3. inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych :

    a) dalszych zstępnych i wstępnych,

    b) macochę lub ojczyma,

    c) dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej.

Jednak nie należy definiować „osoby najbliższej” wyłącznie za pomocą kryterium relacji małżeńskich i pokrewieństwa. Należy więc sądzić, że obejmuje małżonka i dzieci zmarłego, innych krewnych, powinowatych, ale także osoby niepowiązane formalnymi stosunkami (np. konkubent, jego dziecko), jeżeli zmarły utrzymywał z nimi stosunki rodzinne, pozostając faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca z 2011 roku, w sprawie o sygnaturze akt III CSK 279/10: O tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa np. wnuczka zmarłego, będąca dzieckiem pozamałżeńskim wychowywana przez babkę, pomimo że matka żyła i była zdolna do alimentacji córki. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym. O tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa np. wnuczka zmarłego, będąca dzieckiem pozamałżeńskim wychowywana przez babkę, pomimo że matka żyła i była zdolna do alimentacji córki. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym”.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zadośćuczynienie wypłacane w związku z utratą osoby najbliższej została wprowadzona do polskiego systemu prawnego stosunkowo niedawno. Stanowi ono lex specialis do generalnej instytucji zadośćuczynienia pieniężnego, ustanawiając możliwość ubiegania się o wypłatę rekompensaty za doznaną krzywdę przez osoby najbliższe w przypadku śmierci poszkodowanego. Instytucja ta została wprowadzona nowelą z 13 maja 2008 r., a jej głównym celem jest zminimalizowanie negatywnych przeżyć wewnętrznych, zmniejszenia cierpienia psychicznego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym | Skomentuj