Co oznacza instytucja przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody?

Podstawę prawną instytucji przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody reguluje art. 362 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: „Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Przesłanką zastosowania przedmiotowej instytucji, która stwarza możliwość odpowiedniego zmniejszenia obowiązku naprawienia szkody jest związek zachodzący pomiędzy działaniem bądź zaniechaniem poszkodowanego a powstałą szkodą lub zwiększeniem jej rozmiarów. Oznacza to, że przykładowo w sytuacji braku aktywności poszkodowanego X, osoba X w ogóle nie doznałaby szkody bądź szkoda wystąpiłaby w mniejszym rozmiarze. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z dnia 25 lutego 2015 roku w sprawie o sygn. akt IV CSK 297/14, wedle którego: przyczynieniem poszkodowanego, w rozumieniu art. 362 KC, jest każde zachowanie, któremu można przypisać cechy nieprawidłowości (naganności), pozostające w normalnym związku przyczynowym ze szkodą, za którą ponosi odpowiedzialność inna osoba. Występuje wtedy, gdy bez udziału poszkodowanego szkoda by nie powstała lub nie przybrałaby ustalonych rozmiarów (…)”.

W praktyce instytucja przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody budzi szereg wątpliwości. Odnośnie przedmiotowej konstrukcji niejednokrotnie wypowiadały się sądy powszechne, które dokonywały interpretacji art. 362 Kodeksu cywilnego. Tytułem przykładu, zgodnie z:

  1. wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – I Wydziału Cywilnego z dnia 07 października 2015 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 470/15: świadomość obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa jest na tyle powszechna, że uchybienie temu obowiązkowi przez pasażerów musi być traktowane jako oczywiste, rażące niedbalstwo, usprawiedliwiające ograniczenie odpowiedzialności zobowiązanego na podstawie art. 362 KC”;

  1. wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach – I Wydziału Cywilnego z dnia 25 marca 2015 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 1040/14: „(…) osoba, która decyduje się na jazdę samochodem z kierowcą, będącym w stanie po spożyciu alkoholu, przyczynia się do odniesionej szkody powstałej w wyniku wypadku komunikacyjnego, gdy stan nietrzeźwości kierowcy pozostaje w związku z tym wypadkiem”;

  1. wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi – I Wydziału Cywilnego z dnia 23 października 2013 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 499/13: za przyczynienie się do powstania wypadku uznać należy pozostawienie samochodu na obszarze, po którym poruszali się inni uczestnicy ruchu drogowego, przez co ten stanowił przeszkodę, którą wprawdzie można było zauważyć i dokonać stosownego manewru by w nią nie uderzyć, ale przy braku należytej uwagi, ze strony nadjeżdżającego kierowcy takie usytuowanie samochodu prowadziło do nieuchronnej kolizji i przemieszczenia pojazdu (…)”;

  1. wyrokiem Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 14 lipca 1983 roku w sprawie o sygn. akt II CR 212/83: „(…) zaniechanie obowiązku zapalenia po zmroku przedniego światła przez kierującego pojazdem, z którym następnie zderzył się czołowo inny pojazd, musi być na tle art. 362 KC uznane za okoliczności przemawiająca za przyjęciem, iż kierowca ten przyczynił się w istotnym stopniu do wypadku i powstałej w jego wyniku szkody”.

Powyższe orzeczenia wskazują, iż zgodnie z linią orzeczniczą przyczynieniem się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody jest:

  • niezapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera pojazdu mechanicznego;

  • podjęcie decyzji o jeździe samochodem z kierowcą, będącym w stanie po spożyciu alkoholu;

  • pozostawienie samochodu na obszarze, po którym poruszają się inni uczestnicy ruchu drogowego, przez co ten stanowi przeszkodę, którą wprawdzie można zauważyć i dokonać stosownego manewru by w nią nie uderzyć, ale przy braku należytej uwagi, ze strony nadjeżdżającego kierowcy takie usytuowanie samochodu prowadzi do nieuchronnej kolizji i przemieszczenia pojazdu;

  • zaniechanie obowiązku zapalenia po zmroku przedniego światła przez kierującego pojazdem.

Dokonując analizy art. 362 Kodeksu Cywilnego nie sposób nie wspomnieć, że osobie małoletniej nie można przypisać wyłącznej winy za spowodowanie zdarzenia, na skutek którego powstał obowiązek naprawienia szkody. Jednakże, nie jest wykluczone zastosowanie wobec niniejszego podmiotu instytucji znacznego przyczynienia się, co znajduje wyraz w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – zasady prawnej z dnia 20 września 1975 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 8/75, w myśl której: zachowanie się małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku winy przypisać nie można (art. 426 KC), może stosownie do art. 362 KC uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należnego od osoby odpowiedzialnej za szkodę na podstawie art. 436 KC”. Oznacza to, iż w żadnym przypadku nie można w całości odmówić wypłaty świadczeń małoletnim, którzy przyczynili się do powstania lub zwiększenia szkody. Możliwe jest natomiast zastosowanie wobec małoletnich instytucji przyczynienia się z art. 362 Kodeksu cywilnego.

Konkludując, pragnę podkreślić, że w sytuacji, w której poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Zgodnie z orzecznictwem sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego przedmiotowym przyczynieniem się jest m.in. niezapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera pojazdu mechanicznego, podjęcie decyzji o jeździe samochodem z kierowcą, będącym w stanie po spożyciu alkoholu, pozostawienie samochodu na obszarze, po którym poruszają się inni uczestnicy ruchu drogowego, przez co ten stanowi przeszkodę, którą wprawdzie można zauważyć i dokonać stosownego manewru by w nią nie uderzyć, ale przy braku należytej uwagi, ze strony nadjeżdżającego kierowcy takie usytuowanie samochodu prowadzi do nieuchronnej kolizji i przemieszczenia pojazdu, zaniechanie obowiązku zapalenia po zmroku przedniego światła przez kierującego pojazdem. Zachowanie poszkodowanego podlega ocenie Sądu i to w jego kwestii zależnie od zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, leży decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konstrukcji przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. + 48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *