Czy w przypadku śmierci poszkodowanego osobom najbliższym przysługują jakiekolwiek świadczenia?

Na wstępie niniejszego artykułu warto zauważyć, że pomimo tego, że osoba bliska dla poszkodowanego nie została bezpośrednio poszkodowana, to mogą jej przysługiwać pewne świadczenia. W niniejszym artykule zostaną wskazane niektóre przepisy na podstawie których możliwe będzie dochodzenie tych roszczeń oraz przesłanki, które muszą zaistnieć by ich dochodzenie było możliwe.

Jednym z przepisów umożliwiających dochodzenie roszczeń przez osobę bliską jest art. 446 § 3 k.c. który stanowi: „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej”.

Warto zauważyć, że powyżej wskazany przepis zawiera pewne, bardzo istotne ograniczenia. Przede wszystkim warto podkreślić, że przesłanką, która musi zaistnieć, by móc dochodzić odszkodowania jest przynależność do najbliższych członków rodziny zmarłego, nie wystarczy być osobą bliską, tak jak to przewidziano w § 2 tegoż artykułu. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2014 roku (sygn. akt VI ACA 786/13) podkreślił, że: „Do grona tego zalicza się takie osoby, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego oraz istniał faktyczny stosunek bliskości ze zmarłym”. Do kręgu najbliższych członków rodziny bez wątpienia można zaliczyć rodziców oraz dzieci zmarłego, a także dalszych zstępnych i wstępnych, macochę/ojczyma, jak również dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej.

Ponadto przesłanką konieczną jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osób bliskich. Należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 września 2009 roku (sygn. akt V CSK 250/09) odniósł się do znaczenia pojęcia „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej”, stwierdzając: „Przepis art. 446 § 3 KC służy możliwości częściowego choćby zrekompensowania szczególnej postaci uszczerbku, którym jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej (a nie naprawieniu klasycznej szkody majątkowej), powstałego w następstwie tragicznego zdarzenia, którym jest śmierć najbliższego członka rodziny wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Dlatego sformułowanie w art. 446 § 3 KC o ”znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej” nadaje odszkodowaniu z tego przepisu charakter szczególny. Chodzi tu wprawdzie o szkodę o charakterze majątkowym, jednak najczęściej ściśle powiązaną i przeplatającą się z uszczerbkiem o charakterze niemajątkowym, a więc o szkodę często trudną do uchwycenia i ścisłego matematycznie zmierzenia, którą zazwyczaj wywołuje śmierć najbliższego członka rodziny. Taki szczególny charakter szkody rekompensowanej ”stosownym”, a nie ”należnym” odszkodowaniem oznacza w konsekwencji potrzebę daleko idącej indywidualizacji zakresu świadczeń przysługujących na podstawie art. 446 § 2 i 3 KC i sprawia, że nie mogą odnieść żadnego skutku argumenty odwołujące się do rozstrzygnięć w innych analogicznych sprawach”.

Przez sytuację życiową należy rozumieć wszelkie czynniki składające się na położenie życiowe jednostki. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lipca 1976 roku (sygn. akt IV CR 271/76): Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje np. w przypadku utraty małżonka bądź ojca przez małoletnie dzieci. Pogorszenie się sytuacji życiowej musi być obiektywnym i przyczynowo uzasadnionym wynikiem śmierci osoby najbliższej, a nie wynikać tylko z subiektywnych reakcji i ich życiowych konsekwencji. Dlatego też wykracza poza ramy art. 446 § 3 KC zmiana pracy (np. za granicą) na mniej korzystną (w kraju) pod wpływem śmierci kilkuletniego dziecka”.

Należy także zauważyć, iż w ramach powyżej wskazanego § 3 nie jest możliwe uzyskanie sumy pieniężnej za same cierpienia moralne, które są następstwem śmierci poszkodowanego. Zaspokojenie tego roszczenia będzie możliwe za pomocą instytucji zadośćuczynienia za doznaną krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego – poszkodowanego. Instytucja ta została uregulowana w art. 446 § 4 k.c., który stanowi: Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Warto także podkreślić, że zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny począwszy od 3 sierpnia 2008 roku. Jednakże osoby, które utraciły osobę najbliższą przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, także mogą domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, jednakże nie na podstawie art. 446 § 4 k.c., lecz na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c.

Odnosząc się do osób uprawnionych do wystąpienia o zadośćuczynienie z powodu śmierci osoby najbliższej, podkreślić należy, że najbliższym członkiem rodziny nie musi być krewny. W obowiązującym stanie prawnym nie odnajdziemy legalnej definicji pojęcia „rodzina”. W związku z tym decydujące dla rozstrzygnięcia tego, kto zalicza się do kręgu osób najbliższych jest odczuwane przez nich poczucie bliskości oraz wspólności. Warto także podkreślić, że o bliskości nie decydują tylko i wyłącznie względy pokrewieństwa lecz faktyczny układ stosunków, które łączyły osobę zmarłą z osobą żądającą zadośćuczynienia.

Podsumowując warto także zauważyć, że ustawodawca poprzez stwierdzenie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny, jednoznacznie wskazał, że zadośćuczynienie to będzie przysługiwało każdemu z osobna, w zindywidualizowanej wysokości. Dla przykładu należy wskazać, że po śmierci żony osobna kwota powinna być przyznana mężowi, a osobna każdemu z ich wspólnych dzieci. Warto także podkreślić, że wysokość zadośćuczynienia powinna odpowiadać doznanej krzywdzie, nie może stanowić wartości wyłącznie symbolicznej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *