Kto może ubiegać się o zadośćuczynienie po śmierci osoby najbliższej?

Omawiając problem zadośćuczynienia należy zaznaczyć, iż jest to instytucja stosunkowo młoda, która niedawno została wprowadzona do polskiego systemu prawnego. Rozszerzenie katalogu świadczeń należnych z tytułu szkód osobowych o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę służące najbliższym członkom rodziny zmarłego tzw. pośrednio poszkodowanym został bowiem prowadzony dopiero w 2008 roku. Precyzując, zadośćuczynienie z art. 446 § 4 k.c. zostało wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 13 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw.

Zadośćuczynienia wypłacane w związku z wypadkami, do których doszło po dniu 3 sierpnia 2008 r.

Wskazanie daty wprowadzenia możliwości ubiegania się o wypłatę zadośćuczynienia jest o tyle istotne, iż w przypadku śmierci poszkodowanego przed tą datą, niemożliwym jest ubieganie się przez osoby najbliższe na podstawie tego przepisu o zadośćuczynienie pieniężne. Jednoznacznie zostało to stwierdzone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 października 2010 r., w sprawie o sygnaturze akt III CZP 76/10: „Najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.” Oznacza to, że osoby, które utraciły osobę najbliższą przed 3 sierpnia 2008 r. (data wejścia w życie ustawy) również mogą domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, z tym że nie na podstawie nowej instytucji z art. 446 § 4 k.c. a na innej podstawie tj. art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c.

Dzięki wprowadzeniu instytucji zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c. dla najbliższych członków rodziny w polskim prawie odszkodowawczym została obecnie w pełni otwarta droga do zaspokajania przez najbliższych doznanej przez nich krzywdy. Celem wprowadzonej instytucji jest zminimalizowanie negatywnych przeżyć wewnętrznych, jego przeżyć psychicznych.

Komu przysługuje roszczenie z art. 446 § 1 k.c.?

Co prawda, przewidziane komentowanym przepisem odszkodowanie służy tylko najbliższym członkom rodziny zmarłego, ale grono to pojmowane jest stosunkowo szeroko. Do osób najbliższych zalicza się bowiem takie osoby, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego oraz istniał faktyczny stosunek bliskości ze zmarłym. Do kręgu najbliższych członków rodziny zaliczyć niewątpliwie należy:

  1. rodziców

  2. dzieci zmarłego,

  3. inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych :

    a) dalszych zstępnych i wstępnych,

    b) macochę lub ojczyma,

    c) dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej.

Jednak nie należy definiować „osoby najbliższej” wyłącznie za pomocą kryterium relacji małżeńskich i pokrewieństwa. Należy więc sądzić, że obejmuje małżonka i dzieci zmarłego, innych krewnych, powinowatych, ale także osoby niepowiązane formalnymi stosunkami (np. konkubent, jego dziecko), jeżeli zmarły utrzymywał z nimi stosunki rodzinne, pozostając faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca z 2011 roku, w sprawie o sygnaturze akt III CSK 279/10: O tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa np. wnuczka zmarłego, będąca dzieckiem pozamałżeńskim wychowywana przez babkę, pomimo że matka żyła i była zdolna do alimentacji córki. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym. O tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa np. wnuczka zmarłego, będąca dzieckiem pozamałżeńskim wychowywana przez babkę, pomimo że matka żyła i była zdolna do alimentacji córki. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien stwierdzić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym tego roszczenia a zmarłym”.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zadośćuczynienie wypłacane w związku z utratą osoby najbliższej została wprowadzona do polskiego systemu prawnego stosunkowo niedawno. Stanowi ono lex specialis do generalnej instytucji zadośćuczynienia pieniężnego, ustanawiając możliwość ubiegania się o wypłatę rekompensaty za doznaną krzywdę przez osoby najbliższe w przypadku śmierci poszkodowanego. Instytucja ta została wprowadzona nowelą z 13 maja 2008 r., a jej głównym celem jest zminimalizowanie negatywnych przeżyć wewnętrznych, zmniejszenia cierpienia psychicznego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *