Na czym polega instytucja zadośćuczynienia przysługującego po śmierci osoby najbliższej?

W poprzednim artykule została dokonana analiza problemu ubiegania się o zwrot poniesionych wydatków w związku wystąpieniem szkody na osobie poszkodowanego. Zainteresowanych tematem zachęcam do zapoznania się z treścią artykułu pt: Kto jest uprawniony do występowania z roszczeniem o wypłatę odszkodowania w przypadku wystąpienia szkody na osobie?

Osobnym, wartym omówienia problemem jest możliwość wypłaty zadośćuczynienia osobom najbliższym pokrzywdzonego, który zmarł na wskutek wypadku. Przy tragicznych w skutkach wypadkach, patrząc na jego wymiar ekonomiczny, należy je kwalifikować jako jedno z podstawowych świadczeń, którego celem jest kompensata powstałej krzywdy tzn. szkody o charakterze niemajątkowym po stronie członka najbliższej rodziny.

Zadośćuczynienie pieniężne na rzecz najbliższych członków rodziny przewiduje art. 446 § 4 k.c. w brzmieniu:

§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Obok instytucji zadośćuczynienia, art. 446 w przewiduje:

  1. możliwość zwrotu kosztów poniesionych w związku z leczeniem i pogrzebem, w przypadku gdy doszło do śmierci osoby poszkodowanej: „§1. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł”;

  2. wypłatę renty alimentacyjnej: „§ 2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego”;

  3. wypłatę odszkodowania w związku z pogorszeniem się sytuacji życiowej wskutek śmierci poszkodowanego: ”§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej”.

Czym jest zadośćuczynienie przysługujące osobom najbliższym w przypadku śmierci poszkodowanego?

Charakteryzując instytucję zadośćuczynienia przewidzianego w art. 446 § 4 k.c., można stwierdzić, iż jest to świadczenie:

  1. jednorazowe – przy jego określaniu należy uwzględnić wszystkie elementy krzywdy łącznie z tymi, które mogą ujawnić się w przyszłości. W przypadkach, gdy krzywdy nie można ustalić w pełnym zakresie, jest możliwym przyznanie dodatkowej sumy tytułem zadośćuczynienia z uwagi na ujawnienie się nowej i jednocześnie odrębnej krzywdy np. wystąpienie schorzeń depresyjnych będących następstwem bólu i osamotnienia po stracie bliskiej osoby.

  2. niepodzielne – zadośćuczynienie nie może ulegać podziałom i nie może być wypłacane w formie świadczeń rentowych, czy też okresowych,

  3. pieniężne – wyrażone i realizowane w środkach finansowych;

  4. rekompensacyjne – mające stanowić sposób złagodzenia ogółu cierpień po utracie osoby najbliższej, gdyż jego celem jest wyrównanie uszczerbków o charakterze niematerialnym związanych z doznaną krzywdą, która może przejawić się szeregiem negatywnych zjawisk w psychice i dalszej emocjonalnej egzystencji uprawnionego;

  5. osobiste – przynależne wyłącznie uprawnionemu najbliższemu członkowi rodziny zmarłego poszkodowanego. Roszczenie o zadośćuczynienie jest ściśle związane z osobą uprawnionego i wraz z jej śmiercią wygasa, nie wchodząc do spadku po niej;

  6. fakultatywne – uznaniowe, bowiem sądowi orzekającemu pozostawia się swobodę w przyznaniu i określeniu jego wysokości. Fakultatywność powoduje, że skład orzekający analizując każdorazowo ogół okoliczności w sprawie może uwzględnić, bądź oddalić roszczenie. Przy uwzględnieniu roszczenia wysokość zadośćuczynienia zależeć będzie od całokształtu negatywnych skutków w sferze niematerialnej krzywdy – głównie jej rozmiaru i intensywności.

Wysokość kwoty zadośćuczynienia

Jak wskazuje Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r., w sprawie o sygn. akt I ACa 84/2012: „Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna być – przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Sąd Najwyższy podniósł ponadto, w wyroku z dnia 21września 2005 r., w sprawie o sygnaturze akt V CK150/2005, że: „Zdrowie jest dobrem szczególnie cennym; przyjmowanie stosunkowo umiarkowanych kwot zadośćuczynienia w przypadkach ciężkich uszkodzeń ciała prowadzi do deprecjacji tego dobra.

Podsumowując należy stwierdzić, że prawo cywilne przewiduje również, obok na przykład zwrotu poniesionych kosztów związanych z pogrzebem, również wypłatę zadośćuczynienia. Roszczenie to przysługuje jednak jedynie najbliższym członkom rodziny. Należy więc sądzić, że obejmuje małżonka i dzieci zmarłego, innych krewnych, powinowatych, ale także osoby niepowiązane formalnymi stosunkami (np. konkubent, jego dziecko), jeżeli zmarły utrzymywał z nimi stosunki rodzinne, pozostając faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową. Jest to jednorazowe (z możliwością ewentualnej dopłaty w przypadku wystąpienia nowych szkód w przyszłości), niepodzielne, osobiste oraz pieniężne świadczenie rekompensacyjne, mające na celu zminimalizowanie negatywne skutki, powstałe na skutek śmierci osoby najbliższej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *