Orzecznictwo sądowe dotyczące instytucji przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody

Zdarzają się sytuacje, że osoby poszkodowane w wypadkach komunikacyjnych przyczyniają się do spowodowania wypadku. Mogą zdarzyć się bowiem sytuacje, iż to poszkodowani swym nierozważnym zachowaniem (np. przejście na drugą stronę jezdni w miejscu do tego niewyznaczonym), stwarzają bardzo niebezpieczną sytuację na drodze. Sytuację, w której poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody reguluje art. 362 kodeksu cywilnego, który brzmi: Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron”.

Zatem przyczynienie się do powstania szkody przez poszkodowanego ma doniosły skutek prawny, ponieważ jak wskazuje cytowany wyżej art. 362 k.c., obowiązek naprawienia szkody (a w konsekwencji odszkodowanie) ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosowanie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Tak więc, w przypadku stwierdzenia, iż nieprawidłowe zachowanie osoby poszkodowanej miało wpływ na np. zaistnienie wypadku komunikacyjnego, odszkodowanie przysługujące takiemu poszkodowanemu może ulec zmniejszeniu.

W niniejszym artykule zostanie przedstawione wybrane orzecznictwo sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, które pochyliły się nad problematyką przyczynienia się poszkodowanego do wystąpienia szkody, a w efekcie czego, do zmniejszenia kwoty odszkodowania.

Wyroki sądowe, które pochyliły się nad wykładnią przepisu 363 k.c.:

  1. Wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt IV C 935/04

Po myśli art. 362 k.c. jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania szkody lub jej zwiększenia obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza stopnia winy obu stron. Poszkodowany przyczynia się do powstania szkody, jeżeli jego zachowanie się jest adekwatną współprzyczyną powstania szkody w ogóle (art. 361 k.c.) (…).
Zgodnie z powołanym wyżej przepisem w przypadku przyczynienia się do zwiększenia szkody odszkodowanie winno ulec zmniejszeniu stosownie do okoliczności. Określenie stosownie do okoliczności nakazuje wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym rozmiar i waga uchybień po stronie poszkodowanego, motywy niewłaściwego działania”.

  1. Uchwała SN z dnia 1975.09.20 III CZP 8/75 OSNC 1976/7-8/151 7 sędziów – zasada prawna

Zachowanie się małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku winy przypisać nie można (art. 426 k.c.), może stosownie do art. 362 k.c. uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należnego od osoby odpowiedzialnej za szkodę na podstawie art. 436 k.c.”

3) Wyrok SN z dnia 22 czerwca 1981 r., II CR 237/81:

Przyczynienie się do wypadku nie może jednakże prowadzić do oddalenia powództwa w całości”.

4) Wyrok SN z dnia 19 lipca 2000, II CKN, 1123/98

Wyłączna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 § 1 k.c. występuje tylko wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej było jedyną przyczyną wypadku. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (art. 436 § 1 k.c.). Sytuacja taka nie występuje, jeżeli przyczyną wypadku była nie tylko wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, ale gdy składają się na nią także inne elementy podmiotowe i przedmiotowe”.

Jak wynika z powyższego, Sądy określając przyczynienie się poszkodowanego, powinny wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym rozmiar i waga uchybień po stronie poszkodowanego, motywy niewłaściwego działania. Ponadto, małoletni, któremu z powodu wieku nie można przypisać winy również może przyczynić się do powstania szkody, a samo przyczynienie nie może doprowadzić do oddalenia powództwa, jedynie do zmniejszenia wypłacanej kwoty odszkodowania.

Wyroki sądowe, które przyznały, iż poszkodowany przyczynił się do powstania szkody:

  1. Wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2008 roku, sygn. akt I C 50/07:

Powód jechał z nadmierną prędkością i przez ten fakt przyczynił się do powstania szkody niezależnie oczywiście od tego czy ponosi winę. Sąd miał na uwadze, że jazda z nadmierną prędkością stanowiła jedną z przyczyn zaistnienia przedmiotowego zdarzenia, że jest jedną z głównych przyczyn wszystkich wypadków i kolizji mających miejsce na polskich drogach, że zwiększa zawsze ryzyko spowodowania kolizji i wypadków, że wraz ze wzrostem prędkości pojazdu zawsze zmniejsza się ilość czasu jaki pozostaje na reakcję w nagłych sytuacjach a także wydłuża się droga hamowania pojazdu w sytuacjach zagrożenia na drodze, że przy nadmiernej prędkości zwiększa się ryzyko odniesienia poważniejszych obrażeń w razie zaistnienia wypadku komunikacyjnego że nawet niewielki wzrost prędkości może spowodować znaczny wzrost siły uderzenia i że wreszcie nadmierna prędkość stwarza niebezpieczeństwo dla innych użytkowników dróg w szczególności dla przechodniów.”

2) Wyrok SN z dnia 7 grudnia 1085 r., IV CR 398/85:

Współudział poszkodowanego w spożywaniu alkoholu z kierowcą i następnie podjęcie decyzji jazdy z nietrzeźwym kierowcą pojazdu mechanicznego, który z powodu swego stanu doprowadził do wypadku i poniesienia szkody przez poszkodowanego (jego bliskich) będzie z reguły uzasadniać przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody (art. 362 k.c.)”.

3) Wyrok SN z dnia 14 lipca 1083 r., II CR 212/83 OSNC

Stosownie do treści art. 16 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych, przeznaczeniem świateł w każdym pojeździe jest nie tylko oświetlanie na potrzeby kierującego drogi przed pojazdem na odpowiednią odległość, ale stworzenie innym użytkownikom drogi możliwości skuteczniejszego dostrzeżenia położenia tego pojazdu. Zaniechanie obowiązku zapalenia po zmroku przedniego światła przez kierującego pojazdem, z którym następnie zderzył się czołowo inny pojazd, musi być na tle art. 362 k.c. uznanie za okoliczność przemawiającą za przyjęciem, iż kierowca ten przyczynił się w istotnym stopniu do wypadku i powstałej w jego wyniku szkody”.

Jak wynika z powyższego, Sądy orzekając w sprawach roszczeń odszkodowawczych, biorą pod uwagę z jaką prędkością poszkodowany kierował samochodem, czy używał świateł samochodu zgodnie z przeznaczeniem lub czy był świadkiem spożywania alkoholu przez sprawcę, co mogło przyczynić się do powstania szkody lub zwiększenia jej rozmiarów.

Wyroki sądowe, które uznały, iż poszkodowany nie przyczynił się do powstania szkody:

  1. Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 18 marca 2008 roku, sygn. akt II C 80/06:

    Fakt, iż poszkodowana była pod wpływem alkoholu, gdy weszła na jezdnię, nie przesądza o tym, iż przyczyniła się ona do wypadku”.

2) Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2004 roku, sygn. akt CK 672/03:

Okoliczność, iż koszty wynajęcia pojazdu zastępczego przekroczyły cenę nowego samochodu, nie może automatycznie przesądzać o istnieniu przyczynienia się poszkodowanego do powiększenia rozmiaru szkody.”

3) Wyrok SN z dnia 25 sierpnia 1078 r., III CZP 48/78 OSNC 1979/4/64:

W razie zderzenia się dwóch pojazdów mechanicznych przyczynienie się posiadacza pojazdu przewożącego osobę dla niego obcą do powstania doznanej przez nią szkody nie uzasadnia obniżenia odszkodowania należnego tej osobie od posiadacza drugiego pojazdu”.

4) Wyrok SN z dnia 9 marca 2005 roku, II CK 481/04:

Osoba piesza przechodząca przez jezdnię w miejscu oznaczonym powinna mieć zapewnione maksymalne bezpieczeństwo. Kierowca zawsze musi się liczyć z możliwością pojawienia się na jezdni osoby pieszej, jest więc zobowiązany zmniejszyć szybkość do granic pozwalających w razie potrzeby na natychmiastowe zatrzymanie pojazdu. W związku z tym kierowca ma obowiązek obserwowania nie tylko jezdni, ale również przylegającego do jezdni w miejscu przejścia chodnika, aby upewnić się, czy nikt nie wkracza na jezdnię, a jeżeli wkracza, to natychmiast hamować”.

Jak wynika z powyższego, w mniemaniu sądów zwiększenie wartości majątkowej rzeczy, która uległa szkodzie na skutek wypadku nie przyczynia się do zwiększenia wartości kwoty odszkodowania. Ponadto, w przekonaniu sądów sam fakt spożycia alkoholu jeszcze nie przesądza o fakcie, iż poszkodowany pieszy przyczynił się do spowodowania wypadku lub że wtargnęła na jezdnię, ponieważ kierowca jest zobowiązany zachować maksymalną ostrożność w trakcie prowadzenia pojazdu mechanicznego.

Podsumowując należy ponownie zauważyć, że osoby poszkodowane w wypadkach komunikacyjnych mogą mieć wpływ na fakt zaistnienia czy też rozmiar wypadku. Sąd indywidualnie bierze pod uwagę okoliczności zaistniałego stanu faktycznego, jednak w każdym wypadku Sąd bada przyczynienie się poszkodowanego, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym rozmiar i wagę uchybień po stronie poszkodowanego czy motywy niewłaściwego działania. Jednak co ważne, w jednym z wyroków Sąd uznał, iż samo przyczynienie się poszkodowanego nie może doprowadzić do oddalenia powództwa, a jedynie do zmniejszenia wypłacanej kwoty odszkodowania.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły, Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby poszkodowanej w wypadku drogowym. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *