Umorzenie śledztwa lub dochodzenia w sprawie karnej o spowodowanie wypadku drogowego

Postępowanie przygotowawcze może zakończyć się wniesieniem przez Prokuratora aktu oskarżenia do Sądu. W pewnych przypadkach organ postępowania przygotowawczego do Sądu kieruje wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „W jakich przypadkach prokurator może wnieść do Sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania”. Jedną z możliwości zakończenia postępowania przygotowawczego jest również jego umorzenie. W niniejszym artykule zostaną poruszone następujące kwestie:

  • kiedy organ postępowania przygotowawczego umarza postępowanie przygotowawcze,

  • w jakiej formie możliwe jest umorzenia dochodzenia lub śledztwa,

  • czy postanowienie o umorzeniu postępowania jest zaskarżalne.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż umorzenie postępowania karnego oznacza zakończenie dochodzenia lub śledztwa, w przypadku gdy dalsze postępowanie jest niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe. Art. 17 k.p.k. zawiera katalog sytuacji, w których nie prowadzi się postępowania, a jeżeli zostało już wszczęte, to organ, który je prowadzi powinien je umorzyć. I tak dopuszczalne jest umorzenie postępowania w następujących wypadkach:

  1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,

  2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa,

  3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,

  4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,

  5. oskarżony zmarł,

  6. nastąpiło przedawnienie karalności,

  7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,

  8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,

  9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela,

  10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,

  11. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.

Czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia

Przypadek ten odnosi się do sytuacji, kiedy w ogóle popełnienie przestępstwa nie miało miejsca, jak i do sytuacji, gdy postępowanie karne było prowadzone przeciwko niewłaściwemu oskarżonemu.

Przykładem takiej sytuacji będzie przypadek uzyskania przez Policję zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Organ podjął i wykonał czynności procesowe (w tym np. oględziny miejsca, przesłuchania świadków, zatrzymania rzeczy, np. nagrania z monitoringu), które nie dały mu uzasadnionego podejrzenia, że to przestępstwo zostało popełnione.


Czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa

W tej sytuacji czyn miał miejsce, jednak nie zawiera on wszystkich znamion określonego przestępstwa. Dotyczy to również sytuacji, gdy oskarżony działał w ramach tzw. obrony koniecznej, w stanie wyższej konieczności, pod wpływem błędu lub był niepoczytalny.

Przykładem tej przesłanki będzie sytuacja, kiedy osoba składa zawiadomienie o fakcie kierowania wobec niej groźby popełnienia na jej szkodę przestępstwa (art. 190 § 1 kk) i jednocześnie w treści swoich zeznań podaje, że groźba ta nie wzbudza w niej uzasadnionej obawy, że będzie spełniona. Element istnienia u pokrzywdzonego uzasadnionej obawy, że kierowana wobec niego groźba będzie spełniona, jest wymogiem wynikającym z zapisu treści art. 190 § 1 kk.

Społeczna szkodliwość czynu jest znikoma


Kolejną przesłanką jest znikoma społeczna szkodliwość czynu, która powoduje, że czyn zabroniony nie stanowi przestępstwa. Choć prowadzi ona do umorzenia postępowania, jednak sąd może w takim wypadku orzec przepadek na podstawie art. 39 pkt 4 k.k. Stopień społecznej szkodliwości czynu jest oceniany przez pryzmat kryteriów ustalonych w art. 115 § 2 k.k. Zgodnie z art. 115 § 2 KK, przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia (elementy przedmiotowe i podmiotowe czynu). Umorzenie postępowania przed rozprawą z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zebrane dowody mają całkowicie jednoznaczną wymowę, a dokonanie trafnych ustaleń co do popełnienia przez oskarżonego zarzucanego czynu oraz stopnia społecznego niebezpieczeństwa tego czynu nie wymaga oceny materiału dowodowego.


Ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze


Kodeks karny przewiduje liczne przypadki, kiedy mimo popełnienia danego czynu, sprawca nie podlega karze. Przykładowo niezawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest zgodnie z art. 240 § 1 k.k. przestępstwem. Niemniej jednak nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 240 § 3 k.k.).

Oskarżony zmarł

Śmierć oskarżonego jest oczywistą przesłanką umorzenia postępowania karnego toczącego się przeciwko niemu.

Nastąpiło przedawnienie karalności

Zgodnie z art. 101 § 1 k.k. karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

  1. 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, 

  2. 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię, 

  3. 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat, 

  4. 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, 

  5. 5 – gdy chodzi o pozostałe występki.

Natomiast karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok, jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie. W przypadku, gdy wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia zgodnie z art. 45 k.w. ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu.

Postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się


Stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocne postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej. Nie wszczyna się również postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli wcześniej wszczęte toczy się co do tego samego czynu i tej samej osoby.

Sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych


W punkcie tym ujęto brak podsądności polskim sądom karnym. Podsądność sądom karnym obejmuje podsądność sądom powszechnym i wojskowym. Regułą jest orzecznictwo sądów powszechnych, a wyjątkiem jest podsądność sądom wojskowym.

Brak skargi uprawnionego oskarżyciela


Dotyczy to przestępstw, które są ścigane z oskarżenia prywatnego, np. zniesławienia (art. 212 § 4 k.k.) lub zniewagi (art. 216 k.k.). Jeżeli w sprawie, w której powinien być wniesiony prywatny akt oskarżenia, oskarżycielem jest osoba nie będąca pokrzywdzoną czynem przestępnym, to postępowanie takie nie powinno być wszczęte, a już wszczęte powinno zostać umorzone.

Brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej


Punkt ten dotyczy braku właściwych zezwoleń odpowiednich organów na pociągnięcie do odpowiedzialności np. posłów i senatorów, członków Trybunału Stanu, sędziów, czy też prokuratorów.

Inne okoliczności wyłączające ściganie

Podkreślenia wymaga fakt, iż katalog zawarty w art. 17 k.p.k. nie jest katalogiem zamkniętym, bowiem Kodeks postępowania karnego zawiera szereg innych przypadków, kiedy postępowanie może być umorzone. Do przeszkód procesowych niewymienionych w w/w przepisie należą:

  • art. 11 k.p.k. – postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia,

  • art. 596 k.p.k. – zastrzeżenie dokonane przez państwo obce w postępowaniu ekstradycyjnym, że postępowanie dotyczyć może tylko tych przestępstw, co do których nastąpiło wydanie, zaś postępowanie nie może się toczyć co do innych przestępstw popełnionych przed dniem wydania,

  • art. 58 § 2, art. 61 § 1 k.p.k. – brak strony skarżącej powstały w toku procesu w wyniku śmierci osoby wnoszącej oskarżenie, gdy w jej uprawnienie nie wstąpiła osoba najbliższa. Taka sytuacja może dotyczyć oskarżyciela prywatnego oraz subsydiarnego.

Kto wydaje postanowienie o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa

W przypadku zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania uprawnionymi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania:

  • w przypadku dochodzenia – Policja lub inny organ prowadzący postępowanie np. urząd Celny po zatwierdzeniu przez Prokuratora sprawującego nadzór nad postępowaniem,

  • w przypadku śledztwa – Prokurator prowadzący postępowanie.

Warto wskazać, iż w przypadku wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia przez organ nieprokuratorski nie musi zawierać ono uzasadnienia.

Aplikant adwokacki Sylwia Winiarska – e – mail: winiarska@adwokat-stelmaszczyk.pl,  nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk – e -mail: biuro@adwokat-stelmaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii Postępowanie karne o spowodowanie wypadku drogowego. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *